గాంధీజీ చివరి కల నెరవేరలేదా?

గాంధీజీ బతికి ఉంటే ప్రపంచం మారేదా? 

పాలస్తీనాపై ఆయన ఏం చేసేవారు?

హైదరాబాద్: మహాత్మా గాంధీ అంటే చాలామందికి గుర్తొచ్చేది స్వాతంత్య్ర పోరాటం, అహింస, సత్యాగ్రహం. కానీ ఆయన జీవితం భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం రావడంతో ముగిసిపోయిన అధ్యాయం మాత్రమే కాదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాంతి, మానవత్వం, అహింసా ఉద్యమాలకు కొత్త దిశ చూపించే అవకాశం కూడా ఆయన ముందు ఉందని చరిత్రకారులు, విశ్లేషకుల అభిప్రాయాలు సూచిస్తున్నాయి. 78 ఏళ్ల వయసులోనూ శారీరకంగా చురుగ్గా ఉన్న గాంధీజీ.. మరికొన్ని సంవత్సరాలు జీవించి ఉంటే ప్రపంచ చరిత్రలో ఆయన పాత్ర మరో మలుపు తిరిగేదా? ముఖ్యంగా పాలస్తీనా సమస్యపై ఆయన జోక్యం ప్రపంచాన్ని ఆలోచింపజేసేదా? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పుడు ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తున్నాయి.

స్వాతంత్య్రం తర్వాతే అసలైన ప్రయాణం మొదలయ్యేదా?

1947లో దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటికీ భారత్‌లో మత ఘర్షణలు, విభజన హింస గాంధీజీని(Gandhi Jayanti 2026) తీవ్రంగా కలచివేశాయి. నౌఖాలీ గ్రామాల్లో శాంతి కోసం పర్యటించడం, కలకత్తాలో అల్లర్లను ఆపేందుకు నిరాహార దీక్ష చేపట్టడం, ఢిల్లీలో ముస్లింలపై హింసను నిలువరించేందుకు ఉపవాసం చేయడం వంటి చర్యలు ఆయన సంకల్పానికి నిదర్శనాలు. దేశ విభజన సమయంలో హింసకు బదులుగా మానవత్వమే మార్గమని ఆయన పదేపదే చాటిచెప్పారు. అయితే, అప్పటికే వయసు మీదపడినా గాంధీజీ ఆరోగ్యం ఆయనను పూర్తిగా కట్టడి చేయలేదు. గ్రామాల మధ్య నడుస్తూ ప్రజల్లో శాంతి సందేశాన్ని వ్యాప్తి చేయగలిగారు. ఈ పరిస్థితులను పరిశీలిస్తే.. ఆయన మరికొన్ని సంవత్సరాలు జీవించి ఉంటే భారతదేశ సరిహద్దులను దాటి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అహింసా ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించే అవకాశం ఉండేదనే చర్చకు బలం చేకూరుతుంది.

అమెరికా ఉద్యమాలకు గాంధీ మార్గదర్శనం

గాంధీజీ ప్రభావం భారతదేశానికే పరిమితం కాలేదు. ముఖ్యంగా అమెరికాలో నల్లజాతీయుల పౌర హక్కుల(Black civil rights) ఉద్యమంపై ఆయన ఆలోచనలు గణనీయమైన ప్రభావం చూపాయి. మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్‌తో పాటు బేయార్డ్ రస్టిన్, జేమ్స్ లాసన్ వంటి ఉద్యమకారులు గాంధీ అహింసా సిద్ధాంతాలను అధ్యయనం చేసి తమ ఉద్యమాల్లో అనుసరించారు. 1963లో వాషింగ్టన్ మార్చ్ నిర్వహణలో కీలక పాత్ర పోషించిన బేయార్డ్ రస్టిన్.. గాంధీజీ అనుసరించిన పద్ధతుల నుంచి ప్రేరణ పొందారు. చట్టాన్ని ఉల్లంఘించినా హింసకు పాల్పడకుండా స్వచ్ఛందంగా అరెస్టుకు సిద్ధపడటం, ప్రజలను క్రమశిక్షణతో ఉద్యమంలో భాగస్వాములను చేయడం వంటి వ్యూహాలు అమెరికా పౌర హక్కుల పోరాటంలో కనిపించాయి. జేమ్స్ లాసన్ నాష్‌విల్లేలో సత్యాగ్రహ శిక్షణా కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం కూడా గాంధీ సిద్ధాంతాల అంతర్జాతీయ ప్రభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. అంటే గాంధీ అహింస కేవలం ఒక తాత్విక ఆలోచనగా కాకుండా.. ప్రజా ఉద్యమాలకు ఉపయోగపడే కార్యాచరణగా మారింది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అహింసా ఉద్యమాలకు గాంధీ స్ఫూర్తి

గాంధీజీ చూపించిన మార్గం తరువాతి కాలంలో అనేక దేశాల్లో ప్రజా ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. అధికార బలం, సైనిక శక్తి, అణచివేతలకు ఎదురుగా ప్రజలు సంఘటితంగా శాంతియుతంగా పోరాడితే మార్పు సాధ్యమవుతుందని ఆయన నిరూపించారు. 20వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో తూర్పు తైమూర్ వంటి ప్రాంతాల్లో జరిగిన ప్రజా పోరాటాలను పరిశీలించినప్పుడు అహింసా ఉద్యమాల(Non-violent movement) ప్రాధాన్యం స్పష్టమవుతుంది. గాంధీజీ విధానాలు గతంలో ఉన్న శాంతియుత నిరసనలతో పోలిస్తే ఒక ప్రత్యేకతను కలిగి ఉన్నాయి. సామూహిక స్థాయిలో క్రమబద్ధంగా ఉద్యమాన్ని నడిపించడం ద్వారా రాజకీయ మార్పులకు మార్గం సుగమం చేయవచ్చని ఆయన ప్రపంచానికి చూపించారు.

పాలస్తీనా విషయంలో గాంధీజీ ఏం చేసేవారు?

గాంధీజీ మరికొన్ని సంవత్సరాలు జీవించి ఉంటే ఆయనకు ఎదురయ్యే అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ పరీక్ష పాలస్తీనా సమస్య(Palestinian Issue) అయి ఉండేదనే విశ్లేషణ ఆసక్తికరంగా మారింది. ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా వివాదం దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ రాజకీయాల్లో కీలక అంశంగా కొనసాగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో గాంధీజీ అహింసా సిద్ధాంతాలు(Gandhi's principle of non-violence) అక్కడి ప్రజల పోరాటానికి ఎలాంటి దిశనిచ్చేవి? అనే ప్రశ్న ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. మొదటి ఇంతిఫాదా సమయంలో పాలస్తీనా ప్రజల నిరసనల్లో శాంతియుత ప్రదర్శనలు కూడా కీలక భాగంగా నిలిచాయి. ఆ ఉద్యమం ఇజ్రాయెల్ నాయకత్వంపై రాజకీయ ఒత్తిడిని పెంచి చర్చలకు దారితీసిన పరిణామాల్లో ఒకటిగా చరిత్రలో నిలిచింది. అయితే ఆ తరువాత జరిగిన పరిణామాలు శాంతి ప్రక్రియను సంక్లిష్టం చేశాయి. గాంధీజీ జీవించి ఉంటే పాలస్తీనా ప్రజల హక్కులు, హింసకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం, ఇజ్రాయెల్ ప్రజల భద్రత వంటి అంశాలపై ఆయన ఎలా స్పందించేవారన్నది ఊహాజనిత ప్రశ్నే. అయినప్పటికీ అహింస, కరుణ, పరస్పర గౌరవం వంటి ఆయన సిద్ధాంతాలు ఈ వివాదంపై ప్రపంచ చర్చకు మరో కోణాన్ని అందించేవి.

మరణంతో ఆగిపోయిన అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమం?

భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా అహింసా సందేశాన్ని వ్యాప్తి చేయాలనే ఆలోచన గాంధీజీకి ఉన్నట్లు ఆయన సన్నిహితుల కథనాలు సూచిస్తున్నాయి. 1948లో ఆయన మరణించిన తరువాత 1949లో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గాంధీ అహింసా సిద్ధాంతాలపై చర్చలు జరిగాయి. అహింసా ఉద్యమాలకు శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రతిపాదనలు కూడా వచ్చాయి. కానీ గాంధీజీ ప్రత్యక్షంగా లేకపోవడంతో ఆయన ఆలోచనలు ప్రపంచ ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా మాత్రమే మిగిలిపోయాయి. ఒక వ్యక్తి సజీవంగా ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించడం, ఆయన మరణానంతరం ఆ సిద్ధాంతాలు వ్యాప్తి చెందడం మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.

గాంధీజీ హత్య భారతదేశ చరిత్రలో విషాద ఘట్టం. అయితే ఆయన జీవితం అందించిన అహింసా సందేశం ఇప్పటికీ ప్రపంచానికి ప్రాసంగికంగానే ఉంది. ఒకవేళ ఆయన మరికొన్ని సంవత్సరాలు జీవించి ఉంటే ప్రపంచ యుద్ధానంతర రాజకీయాలు, జాతి వివక్ష, పాలస్తీనా వంటి సమస్యలపై ఆయన ప్రభావం ఎంతవరకు ఉండేదన్నది సమాధానం లేని ప్రశ్న. కానీ ప్రపంచం ఆయనను కేవలం భారత స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ నాయకుడిగానే కాకుండా.. అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమానికి మార్గదర్శిగా గుర్తించడానికి కారణాలు మాత్రం స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.