కరువుకోరల్లో రైతన్నకు దిక్కెవరు?

దేశానికి అన్నం పెట్టే అన్నదాత(Farmer) నేడు ప్రకృతి ప్రకోపానికి, వర్షాభావ పరిస్థితులకు, పెరుగుతున్న సాగు ఖర్చులకు మధ్య నలిగిపోతున్నాడు. ఆకాశం వైపు ఆశగా చూసే రైతుకు వరుణుడు ముఖం చాటేస్తే, చేతికొచ్చిన పంటకు నీరందక ఎండిపోతే, అప్పులు తీర్చే మార్గం కనిపించకపోతే అతడి పరిస్థితి ఎంత దయనీ యంగా ఉంటుందో ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు.

రైతు కష్టం మీదే సమాజం మ నుగడ సాగిస్తున్నా, వ్యవసాయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు అన్నదాతకు అందాల్సిన సాయం సమయానికి అందుతోందా? అన్న ప్రశ్న మళ్లీ మళ్లీ ఎదురవుతోంది. కరువు కాటుకు రైతు బలికాకుండా చూడాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలపై లేదా? ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల నష్టపోయిన రైతును ఆదు కునే విషయంలో ఇంకా ఎంతకాలం జా ప్యం కొనసాగాలి?

తెలంగాణలో 2026 వానాకాలం వ్యవసాయ పరిస్థితులు తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక, గ ణాంకాల శాఖ వెబ్‌సైట్‌లో అందుబాటు లో ఉన్న వివరాల ప్రకారం, జూన్ 1 నుంచి ఈనెల 12 వరకు రాష్ర్టంలో 615.8 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదైంది. ఇదే కాలానికి సాధారణ వర్షపాతం 786.4 మిల్లీ మీటర్లు. అంటే సాధారణంతో పోలి స్తే 22 శాతం లోటు నమోదైంది.

మరోవైపు, జూన్ 1 నుంచి సెప్టెంబరు 30 వర కు రాష్ర్టంలో 615.5 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదైనట్లు ఒక నివేదిక పేర్కొం ది. ఆ కాలానికి సాధారణ వర్షపాతం 740.6 మిల్లీ మీటర్లు కావడంతో లోటు 17 శాతంగా ఉంది. ఈ రెండు గణాంకాలు వేర్వేరు కాల పరిమితులకు సంబంధించినవి. వాటిని ఒకే కాలానికి చెందిన వివరా లుగా పరిగణించకూడదు. అయితే, వర్షపాతం లోటు మాత్రం వ్యవసాయ రంగా నికి ఎదురవుతున్న సమస్యను స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది.

వర్షాభావ ప్రభావం పంటల సాగుపై తీవ్రంగా పడింది. ప్రొఫెసర్ జయశంకర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవి ద్యాలయం అంచనాల ప్రకారం, 2026 వానాకాలం సీజన్‌లో పంట నష్టాలు సుమారు రూ.20 వేల కోట్లకు చేరవచ్చని వార్తా నివేదికలు వెల్లడించాయి. సాధారణంగా వానాకాలంలో సుమారు 1.45 కోట్ల ఎకరాల్లో వివిధ పంటలు సాగవుతుండగా, ఈసారి సాగువిస్తీర్ణం 25 నుంచి 30 శాతం వరకు తగ్గినట్లు విశ్వవిద్యాలయ అంచనాలను ఉటంకిస్తూ వార్తలు పేర్కొన్నాయి.

వరి సాగు సాధారణంగా సుమా రు 67లక్షల ఎకరాల్లో ఉండగా, ఈసారి 56 లక్షల ఎకరాలకు తగ్గినట్లు ఒక నివేదిక వెల్లడించింది. సాగు చేయని భూములు, పంటల ఎదుగుదల దశలో తగినంత తేమ అందకపోవడం, నిల్వ ఉన్న పంటలకు జరిగిన నష్టం వంటి అంశాలను పరిగణన లోకి తీసుకుని ఈ అంచనాలను రూపొందించారు. ఇవి తుది నష్టపరిహారం లెక్కలు కావు. క్షేత్రస్థాయి సర్వేలు పూర్తయిన తర్వా తే వాస్తవ నష్టాన్ని నిర్ధారించాల్సి ఉంటుం ది. అయినప్పటికీ, ఈ అం చనాలు రాష్ట్ర వ్యవసాయరంగం ఎదుర్కొంటున్న సం  క్షోభ తీవ్రతను తెలియజేస్తున్నాయి.

వర్షాలు సకాలంలో కురవకపోవడం, కీలక దశల్లో పంటలకు తేమ అంద కపోవడం వల్ల రైతులు పెట్టిన పెట్టుబడు లు తిరిగొచ్చే పరిస్థితి లేకుండా పోతోంది. విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగుమందులు, కూలీల ఖర్చులు, బోర్లకు విద్యుత్, నీటి సరఫరా కోసం చేసిన వ్యయం అన్నీ రైతు భుజాలపైనే పడుతున్నాయి. పంట చేతికొస్తే అప్పులు తీర్చవచ్చని ఆశించిన రైతు కు దిగుబడి తగ్గితే కొత్త అప్పులు చేయడం తప్ప మరో మార్గం కనిపించకపోవచ్చు. బ్యాంకు రుణాలతోపాటు ప్రైవేటు అప్పుల భారం పెరిగితే కుటుంబ అవసరాలు తీర్చ డం కూడా కష్టమవుతుంది. పిల్లల చదువులు, వైద్య ఖర్చులు, ఇంటి నిర్వహణ వంటి బాధ్యతలు భారంగా మారతాయి. అం దుకే పంట నష్టాన్ని కేవలం వ్యవసాయ సమస్యగా చూడకూడదు. అది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను, గ్రామాల్లో ఉపాధిని, చిన్న వ్యాపారాల మనుగడను ప్రభావితం చేసే విస్తత సమస్య.

వర్షాభావం, ఎల్ నినో ప్రభావంపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం అప్రమత్తమైంది. ఈనెల 10న ముఖ్యమంత్రి ఉన్నతాధికారులతో సమీక్ష నిర్వహించి, తాగునీరు, సాగు నీరు, వ్యవసాయం, విద్యుత్ సరఫరా విషయంలో ముందస్తు కార్యాచరణ సిద్ధం చేయాలని ఆదేశించారు. రాబోయే ఎనిమిది నెలలు కీలకమని పేర్కొంటూ, నీటిని పొదుపుగా వినియోగించడం, పంట చేతికొచ్చే వరకు అవసరమైన నీటిని అందించే చర్యలు తీసుకోవడం, గ్రామస్థాయి నుంచి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడం వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలని సూచించారు.

దాదాపు 215 మండలాల్లో వర్షాభావ పరిస్థితులు ఉన్న నేపథ్యంలో కరువు సహా యం అందించాలని, రూ.20 వేల కోట్ల ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్యాకేజీ కేటాయించాలని కేం ద్రాన్ని కోరినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది. మరో నివేదికలో రాష్ట్ర మంత్రివర్గం 235 మండలాలను కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాలుగా గుర్తించాలని కేంద్రాన్ని కోరేందుకు నిర్ణయించినట్లు వెల్లడైంది. ఈ సంఖ్యలు వేర్వేరు ప్రభుత్వ ప్రకటనలు, నివేదికలకు సంబంధించినవి కావడంతో తుది అధికారిక గుర్తింపు జాబితాను పరిశీలించడం అవసరం. 

ప్రభుత్వం ముందస్తు చర్యలకు సిద్ధమవడం స్వాగతించదగిన పరిణామమే. అయితే, సమీక్షలు, సమావేశాలు, ప్రకటనలతోనే రైతు సమస్య పరిష్కారం కాదు. క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితిని అంచనా వేసి, నష్టపోయిన రైతులకు సకాలంలో సహాయం అందించినప్పుడే ప్రభుత్వ చర్యలకు సార్థకత ఉంటుంది. పంట నష్టాన్ని అంచనా వేసే ప్రక్రియ పారదర్శకంగా ఉండాలి. ప్రతి గ్రామంలో వ్యవసాయ శాఖ అధికారులు పర్యటించి, ఏ పంట ఎంత విస్తీర్ణం లో సాగైంది, ఎక్కడ వర్షాభావం తీవ్రంగా ఉంది, ఎక్కడ బోర్లు ఎండిపోయాయి, ఏ రైతు ఎంత మేరకు నష్టపోయాడు అనే వివరాలను సేకరించాలి. అర్హులైన రైతుల పేర్లు జాబితాల్లో చేరకుండా పోకుండా జా గ్రత్తలు తీసుకోవాలి. నష్టపరిహారం పంపిణీలో మధ్యవర్తులు, రాజకీయ జోక్యం, వివక్షకు తావుండకూడదు.

పంటల బీమా ఉన్న రైతులకు పరిహారం త్వరగా అందేలా ప్రభుత్వం బీమా సంస్థలతో సమన్వయం చేయాలి. బీమా పరిధిలో లేని రైతుల పరిస్థితినీ విస్మరించకూడదు. ప్రకతి వైపరీత్యాల వల్ల తీవ్రంగా నష్టపోయిన రైతులకు వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం సహాయం అందించాలి. రుణాల చెల్లింపులో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న అర్హులైన రైతులకు బ్యాంకుల ద్వారా రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, అవసరమైన రుణ సదుపాయాలు కల్పించే అవకాశాలను పరిశీలించాలి. పరిహారం ఎంత ప్రక టించారన్నది మాత్రమే కాదు, వాస్తవంగా ఎంతమంది రైతులకు అందింది, ఇంకా ఎంతమంది ఎదురుచూస్తున్నారు అన్న వివరాలను కూడా ప్రభుత్వం బహిరంగంగా వెల్లడించాలి.

యాసంగి సాగు విషయంలోనూ ముందస్తు ప్రణాళిక అత్యవసరం 

వర్షాభావం, నీటి కొరతపై ఆందోళనల నేపథ్యంలో యాసంగి సాగును జాగ్రత్తగా చేపట్టాలని రాష్ట్ర మంత్రి పొంగులేటి శ్రీనివాసరెడ్డి సూచించినట్లు ఈ నెల 12న వార్తలు వెలువడ్డాయి. అయితే, రైతులు ఏ పంట వేయాలి, ఎంత విస్తీర్ణంలో సాగు చేయాలి అనే విషయంలో సాధారణ సూ చనలతో సరిపెట్టకుండా ప్రాంతాలవారీగా నీటి లభ్యతను అంచనా వేయాలి. జలాశయాల్లో నిల్వలు, భూగర్భ జలాల పరిస్థితి, నేల స్వభావం, వాతావరణ అంచనాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని వ్యవసాయ నిపుణులు రైతులకు మార్గదర్శకత్వం ఇవ్వాలి.

తక్కువ నీటితో పండే పంటలు, స్వల్పకాలిక రకాలు, ప్రత్యామ్నాయ పంటలపై అవగాహన కల్పించాలి. రైతులకు నాణ్యమైన విత్తనాలు, సాంకేతిక సలహాలు, మార్కెట్ సమాచారం అందుబాటులో ఉండాలి. దీర్ఘకాలిక పరిష్కారాల విషయంలో ప్రభుత్వాలు నిర్లక్ష్యం చేయకూ డదు. చెరువులు, కుంటలు, కాలువల మరమ్మతులు చేపట్టాలి. వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసే పద్ధతులను విస్తరించాలి. భూగర్భ జలాల వినియోగంపై పర్యవేక్షణ ఉండాలి. ప్రతి వర్షపు చుక్కను భూమిలోకి ఇంకేలా చేయడం, చెక్‌డ్యాంలు నీటి సంరక్షణ పనులను ప్రణాళికాబద్ధంగా నిర్వహించడం అవసరం.

గ్రామీణ ఉపాధి పథకాల ద్వారా నీటి సంరక్షణ, చెరువుల పునరుద్ధరణ పనులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తే గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఉపాధి లభించడంతోపాటు భవిష్యత్తులో వ్యవసాయానికి ఉప యోగపడే ఆస్తులు కూడా ఏర్పడతాయి. నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచే సూక్ష్మసేద్యం వంటి పద్ధతులకు తగిన ప్రోత్సా హం ఇవ్వాలి. ఒక సీజన్లో కరువు వస్తేనే స్పందించే విధానం కాకుండా, ప్రతి ఏడాది వర్షాభావాన్ని ఎదుర్కొనే శాశ్వత కార్యాచరణ ఉండాలి.

కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా రాష్ర్టం సమర్పించే నష్టాల నివేదికను పరిశీలించి, వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం అవసరమైన సహాయాన్ని అందించాలి. కరువు సమస్య రాజకీయ విభేదాలకు అతీతంగా చూడాల్సిన అంశం. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నష్టాల వివ రాలను శాస్త్రీయంగా, పారదర్శకంగా సమర్పించాలి. కేంద్రం కూడా సహాయం విషయంలో అనవసర జాప్యం చేయకూడదు. అదే సమయంలో, రైతులకు అం దించే పరిహారం, సహాయ పథకాల అమ లు వివరాలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండాలి.

ప్రకటించిన సాయం క్షేత్రస్థాయిలో రైతుకు చేరిందా లేదా అన్నది పర్య వేక్షించే వ్యవస్థ ఉండాలి. ఎల్ నినో ఏర్పడిన ప్రతిసారీ తప్పనిసరిగా కరువు వస్తుం దని భావించడం శాస్త్రీయంగా సరైంది కాదు. గత వాతావరణ గణాంకాలు కూ డా ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో వర్షపాతం ఫలితాలు ఒకే విధంగా ఉండవని సూచిస్తున్నాయి. అందువల్ల రైతుల్లో భయాందోళ నలు పెంచడం కాకుండా, వాతావరణ అంచనాలను ఎప్పటికప్పుడు తెలియజేస్తూ, ప్రాంతాలవారీగా ముందస్తు చర్య లు తీసుకోవాలి. శాస్త్రీయ సమాచారం రైతుకు అర్థమయ్యే భాషలో చేరాలి. వ్యవసాయ శాఖ, వాతావరణ నిపుణులు, స్థాని క అధికారులు సమన్వయంతో పనిచేస్తే నష్టాన్ని కొంతవరకు తగ్గించవచ్చు.

వ్యవసాయం కేవలం ఒక వృత్తి కాదు.. కోట్లాది కుటుంబాల జీవనాధారం, దేశ ఆహార భద్రతకు పునాది. రైతు బాగుంటేనే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ బాగుంటుంది. రైతు ఆదాయం పడిపోతే దాని ప్రభావం మార్కెట్ల నుంచి చిన్న వ్యాపారాల వరకు విస్తరిస్తుంది. అందువల్ల రైతుకు సాయం చేయడాన్ని తాత్కాలిక సంక్షేమ చర్యగా కాకుండా దేశ ఆర్థిక భద్రతకు అవసరమైన పెట్టుబడిగా చూడాలి. వర్షాభావం వచ్చినప్పుడు స్పందించడం ఎంత ముఖ్యమో, అలాంటి పరిస్థితులు వచ్చినా నష్టాన్ని తగ్గించగల వ్యవస్థను ముందుగానే నిర్మించడం అంతకంటే ముఖ్యం. కరువు ప్రకృతి వైపరీత్యం కావచ్చు.

కానీ, కరువు వల్ల రైతు ఎదుర్కొనే ప్రతి కష్టం తప్పనిసరిగా విధి నిర్ణయమే కాదు. ముందస్తు అంచనాలు, సమర్థవంతమైన నీటి నిర్వహణ, శాస్త్రీయ వ్యవసాయ సలహాలు, పారదర్శకమైన పంట నష్టం అంచనాలు, వేగవంతమైన పరిహారం ద్వారా నష్టాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. రైతు కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు అతనికి కావాల్సింది ఓదార్పు, మాటలు మాత్రమే కాదు. సమయానికి అందే సహాయం, నమ్మకమైన విధానాలు, భవిష్యత్తుపై భరోసా.

ప్రభుత్వాలు రైతును కేవలం ఓటరుగా కాకుండా దేశానికి అన్నం పెట్టే శక్తిగా గుర్తించాలి. ప్రకటనలతో కాదు, కార్యాచరణతో రైతుకు అండగా నిలవాలి. వర్షాభా వం బారిన పడిన ప్రతి రైతునూ గుర్తించి ఆదుకోవాలి. పంట నష్టానికి తగిన పరిహారం అందించాలి. భవిష్యత్తులో ఇటు వంటి పరిస్థితులు పునరావృతమైనా రైతు కుదేలు కాకుండా రక్షణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి. అన్నదాతకు భరోసా క ల్పించడం ప్రభుత్వాల దయ కాదు, వారి బాధ్యత. రైతు కన్నీటిని తుడిచే చర్యలు వెంటనే మొదలుకావాలి. లేకపోతే ప్రతి కరువు కాలంలో అదే ప్రశ్న వినిపిస్తూనే ఉంటుంది--.  

వ్యాసకర్త సెల్: 9948439565

తిప్పర్తి శ్రీనివాస్