‘ఇతరులకూ’ అవకాశాలు దక్కాలి!

ఫిరోజ్ ఖాన్ : 

ఒక మనిషికి తన గుర్తింపుతో జీవించే హక్కు ఉన్నప్పుడు, ఆ గుర్తింపుతోనే విద్య, వైద్యం, ఉపాధి(Education, Healthcare, Employment) పొందే అవకాశం కూడా ఉండాలి. 2026లో లింగ వైవిధ్యంతో జీవిస్తున్న వారి విషయంలో సమాజం ముందున్న ప్రధాన ప్రశ్న ఇదే. 2014 ఏప్రిల్ 15న సుప్రీంకోర్టు(Supreme Court) నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా(National Legal Services Authority v. Union of India) తీర్పు(judgment)లో వారి లింగ గుర్తింపును గుర్తించింది. స్వీయ గుర్తింపునకు చట్టపరమైన ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. సమానత్వం, వివక్ష నుంచి రక్షణ, జీవించే హక్కు వంటి రాజ్యాంగ హక్కుల(Constitutional rights) పరిధిలో లింగ గుర్తింపునకూ రక్షణ ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.

ఆ తర్వాత ట్రాన్స్‌జెండర్ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం(Transgender Rights Protection Act) 2019 అమల్లోకి వచ్చింది. వివక్ష నిషేధం, విద్య, ఉపాధి, నివాసం, వృత్తి శిక్షణ, స్వయం ఉపాధి, ఆరోగ్య సేవలు వంటి అంశాలకు చట్టవ్యవస్థను కల్పించింది. ఇప్పుడు ఆ హక్కులు పత్రాల్లో కాకుండా ఆచరణలో కనిపించాల్సిన అవసరం ఉంది. గుర్తింపును అంగీకరించడం మొదటి అడుగు. ఆ గుర్తింపుతో ప్రతిభను నిరూపించుకునే అవకాశం కల్పించడం తదుపరి అడుగు.

ఢిల్లీ నుంచి గల్లీ వరకు.. లెక్కలకూ ఒక పరిమితి

2011 జనగణనలో దేశవ్యాప్తంగా 4,87,803 మంది ‘ఇతరులు’ అనే వర్గంలో నమోదయ్యారు. అయితే ఆ వర్గాన్ని మొత్తం ట్రాన్స్‌జెండర్ జనాభాగా నేరుగా పరిగణించడం సరికాదు. ఆ వర్గీకరణలో ఇతర కారణాలతో నమోదు చేసుకున్న వ్యక్తులు ఉండే అవకాశం ఉంది. కొంతమంది తమను పురుషుడు లేదా మహిళగా నమోదు చేసి ఉండే అవకాశం కూడా ఉంది. అందువల్ల 2011లో నమోదైన ‘ఇతరులు’ సంఖ్యను ప్రస్తుత జనాభాకు నేరుగా సమానంగా చూడలేం.

2023 డిసెంబర్ 12న కేంద్రప్రభుత్వం వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, తెలంగాణలో జాతీయ ట్రాన్స్‌జెండర్ పోర్టల్ ద్వారా 1,236 దరఖాస్తులు అందగా, 631 గుర్తింపు ధ్రువపత్రాలు జారీ అయ్యాయి. ఇవి మొత్తం జనాభా సంఖ్యలు కావు. ప్రభుత్వ గుర్తింపు వ్యవస్థలో నమోదైన దరఖాస్తులు, ధ్రువపత్రాల సంఖ్య మాత్రమే.

2026 మే 19న జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ జారీ చేసిన ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల సంక్షేమంపై సలహా పత్రం2.0లో రాబోయే జనగణన, జాతీయ సర్వేల్లో ఈ సమాజానికి సంబంధించిన మరింత సమగ్ర సమాచార సేకరణ అవసరాన్ని సూచించింది. సరైన గణాంకాలు ఉంటేనే అవసరాలను అంచనా వేయడం, పథకాలను రూపొందించడం, వాటి ఫలితాలను కొలవడం సాధ్యమవుతుంది.

గుర్తింపు ఒక్కటే కాదు.. అవకాశాలూ అవసరమే

అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ ఈ అంశం కేవలం గుర్తింపు ప్రశ్నగా కాకుండా ఆరోగ్యం, మానవ హక్కులు, భద్రత, విద్య, ఉపాధి, సామాజిక భాగస్వామ్యంతో ముడిపడిన అంశంగా ఉంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంతర్జాతీయ వ్యాధుల వర్గీకరణ వ్యవస్థ పదకొండో సంచికలో లింగ అసమతుల్యతను మానసిక, ప్రవర్తనా రుగ్మతల అధ్యాయం నుంచి ‘లైంగిక ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన పరిస్థితులు’ విభాగానికి మార్చింది.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ వివరణ ప్రకారం, ఈ విభాగంలో చేర్చడం ద్వారా లింగ గుర్తింపునకు సంబంధించిన ఆరోగ్య అవసరాలు ఉన్న వారికి అవసరమైన వైద్య సేవలు అందుబాటులో ఉండేలా చూడటం, ఆరోగ్య బీమా వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకునే అవకాశం కల్పించడం లక్ష్యాల్లో ఒకటి. 

దేశాల చట్టాలు, విధానాలు, సామాజిక పరిస్థితులు ఒకేలా ఉండవు. అందువల్ల అంతర్జాతీయ అనుభవం నుంచి కనిపించే ముఖ్యమైన అంశం గుర్తింపు ఒక ప్రారంభ దశ మాత్రమే. విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి, భద్రత, సామాజిక గౌరవం అందేలా వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం తదుపరి దశ.

హక్కులకు అర్థం.. గౌరవం దక్కినప్పుడే

వారి జీవితాల్లో శాశ్వతమైన మార్పు రావాలంటే సంక్షేమాన్ని కేవలం ఆర్థిక సహాయానికి పరిమితం చేయకూడదు. విద్య నుంచి ఉపాధి వరకు ఒక నిరంతర అవకాశ వ్యవస్థగా మార్చాలి. ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం 2019 సమగ్ర విద్య, వృత్తి శిక్షణ, స్వయం ఉపాధి, ఆరోగ్య సేవలకు ప్రాప్యత వంటి అంశాలపై ప్రభుత్వ చర్యలకు చట్టపరమైన ఆధారాన్ని కల్పించింది. 

తెలంగాణలో గుర్తింపు ధ్రువపత్రాలు, గుర్తింపు కార్డులకు సంబంధించిన అంతర్జాల ప్రక్రియలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. జాతీయ స్థాయిలోనూ ఈ వర్గం కోసం విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి, వైద్య సదుపాయాలు, ఆర్థిక అనుసంధానం వంటి అంశాలను కలుపుకున్న సంక్షేమ కార్యక్రమాలు అమల్లో ఉన్నాయి.

2026 మే నెలలో జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ విద్య, ఆరోగ్యం, ఆస్తి, ఉద్యోగ స్థలాలు, న్యాయ హక్కులు, పోలీసు వ్యవస్థ, ఆశ్రయ గృహాలు వంటి కీలక రంగాల్లో చర్యలను సూచించింది. 2026 జూన్ 23న కేంద్ర హోంశాఖ కూడా ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల సంక్షేమానికి సంబంధించిన సలహా పత్రం2.0ను జారీ చేసింది. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో రక్షణ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం కూడా ప్రభుత్వ విధాన చర్చలో భాగమైంది.

సహాయం దాటితేనే.. స్వయంగా నిలబడే స్థితి

ఒక వ్యక్తి ప్రభుత్వ సహాయం కోసం జీవితాంతం ఎదురుచూడాల్సిన పరిస్థితి కాకుండా, తన ప్రతిభతో ముందుకు వెళ్లే పరిస్థితి ఏర్పడితే ప్రభుత్వ సహాయం కూడా మరింత ఫలప్రదంగా మారుతుంది. వాళ్లకూ కలలున్నాయి. మనం అవకాశాలిస్తున్నామా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం పథకాల సంఖ్యలో మాత్రమే కాదు.

ఆ పథకాల ద్వారా ఎంతమంది గౌరవంగా తమ జీవితాలను తామే నిర్మించుకోగలుగుతున్నారన్న దాంట్లోనూ ఉంటుంది. ప్రభుత్వం ఇవ్వాల్సింది కేవలం సహాయం కాదు.. స్వయంగా నిలబడే అవకాశం. సమాజం చూపాల్సింది జాలి కాదు. సమాన గౌరవం. చట్టం గుర్తింపును ఇచ్చింది. ఇప్పుడు ఆ గుర్తింపునకు విద్య, ఉపాధి, ఆరోగ్యం, భద్రత, గౌరవం జతకావాలి. అప్పుడే హక్కులు కాగితంపై కాకుండా జీవితంలో కనిపించే వాస్తవంగా మారుతాయి.

 వ్యాసకర్త : సీనియర్ ఫ్రీలాన్స్ 

జర్నలిస్ట్ : 9640466464