ప్రతాప్‌గఢ్ యుద్ధం.. మరాఠా శక్తికి పునాది
1659 నవంబర్ 10: భారత చరిత్రలో మరాఠా సామ్రాజ్య ఎదుగుదలకు బలమైన పునాది వేసిన ఘట్టాల్లో ప్రతాప్‌గఢ్ యుద్ధం (Battle of Pratapgad) ప్రముఖమైనది. 1659 నవంబర్ 10న ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్, బీజాపూర్ సుల్తానేట్ సైన్యాధిపతి అఫ్జల్ ఖాన్ మధ్య జరిగిన ఈ పోరు చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించింది. వ్యూహరచన, ధైర్యసాహసాలతో శివాజీ సాధించిన విజయం మరాఠా సైనిక శక్తిని చాటిచెప్పింది.
17వ శతాబ్దంలో దక్కన్ ప్రాంతంలో మరాఠా శక్తి క్రమంగా విస్తరిస్తోంది. శివాజీ మహారాజ్ తన సైనిక బలాన్ని పెంచుకుంటూ కోటలు, ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకుంటున్నారు. దీంతో అప్రమత్తమైన బీజాపూర్ సుల్తానేట్ (Bijapur Sultanate) ఆయన ప్రభావాన్ని అడ్డుకునేందుకు భారీ సైన్యంతో అఫ్జల్ ఖాన్‌ను పంపించింది.
అఫ్జల్ ఖాన్ సైన్యంతో ముందుకు సాగుతుండగా, శివాజీ మహారాజ్ ప్రతాప్‌గఢ్ కోట పరిసరాల్లోని కొండలు, అడవులు, క్లిష్టమైన భౌగోళిక పరిస్థితులను తనకు అనుకూలంగా మలుచుకున్నారు. ఇరు పక్షాల మధ్య చర్చల కోసం కోట దిగువన సమావేశం ఏర్పాటు చేశారు. 1659 నవంబర్ 10న పరిమిత అనుచరుల సమక్షంలో శివాజీ, అఫ్జల్ ఖాన్ భేటీ అయ్యారు.
ఈ సమావేశంలో అఫ్జల్ ఖాన్ శివాజీపై దాడికి ప్రయత్నించాడని చారిత్రక వృత్తాంతాలు చెబుతున్నాయి. ముందస్తు జాగ్రత్తగా శివాజీ శరీర రక్షణ కవచం ధరించి, వాఘ్‌నఖ్ (Wagh Nakh) అనే పులిగోళ్ల ఆకారపు ఆయుధాన్ని తన వద్ద ఉంచుకున్నట్లు మరాఠా చరిత్ర కథనాలు వివరిస్తాయి. ఈ ఘర్షణలో అఫ్జల్ ఖాన్ తీవ్రంగా గాయపడి మరణించాడు. అనంతరం శివాజీ సైన్యానికి సంకేతం అందడంతో ప్రతాప్‌గఢ్ పరిసరాల్లో యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
అఫ్జల్ ఖాన్ మరణంతో బీజాపూర్ సైన్యం నాయకత్వం కోల్పోయింది. ఈ పరిస్థితిని అనుకూలంగా మలుచుకున్న మరాఠా దళాలు బీజాపూర్ సైన్యాన్ని ఓడించాయి. ఈ విజయంతో శివాజీ సైనిక ప్రతిష్ఠ మరింత పెరిగింది. దక్కన్ ప్రాంతంలో మరాఠా రాజ్యం బలమైన శక్తిగా ఎదిగేందుకు ఈ పోరు కీలక మలుపుగా నిలిచింది.
ప్రతాప్‌గఢ్ యుద్ధం కేవలం సైనిక పోరాటం మాత్రమే కాదు. పరిమిత వనరులతోనూ సరైన వ్యూహం, భౌగోళిక పరిస్థితులపై అవగాహన, నాయకత్వ పటిమతో శత్రువును ఎదుర్కోవచ్చని ఈ ఘట్టం చాటిచెప్పింది. నేటికీ ప్రతాప్‌గఢ్ కోట (Pratapgad Fort) ఆనాటి వీరగాథకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది.
