ఈశాన్యంలో ‘నాగా’దోషం!

భారత ఈశాన్య ప్రాంతంలో సుదీర్ఘకాలంగా పరిష్కారానికి నోచుకోకుండా అపరిష్కృతంగా ఉన్న నాగా రాజకీయ సమస్య(Naga Political Issue) నేడు అత్యంత ప్ర మాదకరమైన, తీవ్రమైన సందిగ్ధంలో పడిపోయింది. దశాబ్దాల తరబడి కొనసాగిన రక్తపాతానికి, అశాంతికి స్వస్తి పలికి ఈ ప్రాంతంలో శాశ్వత శాంతిని స్థాపించాలనే సదుద్దేశంతో 2015 ఆగస్టు 3న కేంద్ర ప్రభుత్వం, నేషనల్ సోషలిస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ నాగాలిమ్ (ఎన్‌ఎస్‌సి ఎన్-ఐఎం) మధ్య ఒక చారిత్రాత్మకమైన చట్రపు ఒప్పందం కుదిరింది.

అయితే, ఈ ఒప్పందం కుదిరి దశాబ్దం గడిచినా కూడా, అది నేడు సార్వభౌమాధికారం, ప్రత్యేక జెండా, రాజ్యాం గం, పెరుగుతున్న నమ్మకలేమి వంటి అం శాలపై ఏర్పడిన తీవ్రమైన విభేదాలకు బం దీ అయిపోయింది. ఎన్‌ఎస్‌సిఎన్ ఐఎం సంస్థ మళ్లీ తిరుగుబాటును పునరుద్ధరిస్తామని బహిరంగంగా హెచ్చరిస్తున్న నేప థ్యంలో, శాంతి కోసం మిగిలి ఉన్న సమ యం ముగిసిపోక ముందే ఒక స్థిరమైన, గౌరవప్రదమైన రాజకీయ పరిష్కారాన్ని కనుగొనే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం తక్షణమే బలమైన చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అత్యవసర పరిస్థితి ఏర్పడింది.  

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధికారంలోకి వచ్చిన రెండేళ్లలోపే కుదిరిన ఈ చట్రపు ఒప్పందంపై అప్పట్లో ఈశాన్య భారత్‌తో పాటు దేశవ్యాప్తంగా భారీ అం చనాలు వెలువడ్డాయి. ’అన్ని తిరుగుబాట్లకు తల్లి’ లాంటి ఈ సంక్లిష్ట సమస్యను అంతం చేయడం అంత తేలికైన విషయం కాదని, అయినప్పటికీ ‘సార్వభౌమాధికారాన్ని పంచుకోవడం’ వంటి ఉన్నతమైన రాజ్యాంగ అంశాల ద్వారా దీనిని సాధించగలమని జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్, అప్పటి ప్రధాన మధ్యవర్తి, ఐబీ డైరెక్టర్ ఆర్‌ఎన్ రవి గట్టి హామీ ఇచ్చారు.

కానీ ఆచరణలో మాత్రం పరిస్థితులు పూర్తి భిన్నంగా మారాయి. 2014 నుండి 2021 వరకు ముయివా, ఆయన బృం దంతో సుదీర్ఘంగా చర్చలు జరిపిన ఆర్‌ఎన్ రవి ఎటువంటి స్పష్టమైన పురోగతిని సాధించలేకపోయారు. ఆ తర్వాత ఆయన నాగాలాండ్ గవర్నర్ పదవి నుండి తమిళనాడుకు బదిలీ అయ్యారు. రవి నుండి బాధ్యతలు స్వీకరించిన ఐబీ స్పెషల్ సెక్రటరీ ఏకే మిశ్రాను ఉద్దేశించి, రవి సమర్పిం చిన ప్రభుత్వ సామర్థ్యాల రికార్డు ఏదీ అం దుబాటులో లేదని ప్రజల ముందే వెల్లడించడం కేంద్ర ప్రభుత్వ విధానాలలోని తీవ్ర మైన డొల్లతనాన్ని, సమన్వయ లోపాన్ని బయటపెట్టింది.

2024 నవంబర్‌లో మిశ్రా పదవీ విరమణ పొంది మధ్యవర్తి స్థాయి నుండి కేవలం ఒక ప్రతినిధి స్థాయి కి తగ్గించబడ్డారు. శాంతి చర్చల్లో ఎలాంటి అంతరాయం కలగకుండా చూసేందుకు 2022 నుండి 2025 మధ్య ముయివా రహస్య సమావేశాలు జరిపినప్పటికీ, మి శ్రాను ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు సలహాదారుగా మార్చి దారి మళ్లించడం పరిస్థితిని మరిం త దిగజార్చింది. ఈ పరిణామాలతో తీవ్ర నిరాశకు గురైన ముయివా నాగా చరిత్రలోనే మొదటిసారిగా మూడో పక్షం జోక్యా న్ని కోరాల్సిన దుస్థితి తలెత్తింది.  

నాగా ఉద్యమ చరిత్రను ఒకసారి పరిశీలిస్తే, 1955లో నాగాలు తిరుగుబాటును ప్రకటించిన నాటి నుండి అప్పటి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సైతం నాగా ప్రజల హృదయాలను గెలవాలని సూచించారు తప్ప కేవలం బలప్రయోగాన్ని మాత్రమే నమ్ముకోలేదు. అయితే కాలక్రమేణా మా రుతూ వచ్చిన కేంద్ర ప్రభుత్వాల విధానా లు సమస్యను మరింత సంక్లిష్టం చేశాయి. 2002లో వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వ హయాం లో నాగా సార్వభౌమాధికారాన్ని గుర్తించిన అమ్‌స్టర్‌డామ్ సంయుక్త ప్రకటనను ముయివా ఇప్పటికీ గుర్తు చేస్తూనే ఉం టారు. కానీ 2017లో ఏడు నాగా గ్రూప్‌లతో రవి కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం ఫ్రేమ్ వర్క్ ఒప్పందాన్ని పూర్తిగా నీరుగార్చే వ్యూహమని, ఇది తమను మానసికంగా, రాజకీయంగా విభజించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆడిన నాటకమని ఎన్‌ఎస్‌సిఎన్-ఐఎం తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది.

మణిపూ ర్‌లోని సోమ్దాలో ప్రజలను ఉద్దేశించి మాట్లాడిన 92 ఏళ్ల వృద్ధుడు, అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పటికీ ఎంతో పట్టుదలగా ఉన్న ముయివా, ౫౫ ఏండ్ల పోరాటం తర్వాత కూడా రిక్తహస్తాలతో తమ ప్రాంతానికి తిరిగి రావాల్సి వచ్చిందని ఎంతో ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. ఆర్‌ఎన్ రవి నాటి నుంచి ఇప్పటివరకు నాగా ప్రజల రాజకీయ, పరిపాలనాపరమైన స్వయంప్రతిపత్తిని పరిష్క రించడంలో కేంద్రం పూర్తిగా విఫలమైంది. రవి నాగా డిమాండ్లను తొం దరపాటుతో అధిగమించడానికి ప్రయత్నించి, రాజ్యాంగపరమైన ఉమ్మడి సార్వ భౌమాధికార సమస్యను పరిష్కరించడం లో విఫలమై తీవ్రమైన నమ్మకలేమిని సృష్టించారు.  

జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు చేసిన అనుభవాల నేపథ్యంలో, నాగాలాండ్‌కు రాజ్యాంగపరంగా రక్షణగా ఉన్న ఆర్టికల్ 371 నిబంధనలకు కూడా ఎక్కడ ముప్పు వస్తుందోననే తీవ్రమైన ఆందోళన, భయం నాగా ప్రజల్లో నెలకొంది. ప్రత్యేక జెండా, రాజ్యాంగం లేనిదే నాగా సాంస్కృతిక అస్తిత్వం, స్వయంప్రతిపత్తి పరిపూర్ణం కాదని ముయివా బలంగా నమ్ముతున్నారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వం తన బలప్రయోగ విధానాలతో తమ ప్రాథమిక డిమాండ్లను అణచివేయాలని చూస్తే లొంగిపోయే ప్రసక్తే లేదని ఆయన తెగేసి చెప్పారు. సరిగ్గా ఇదే నేపథ్యంలో, ఆగస్టు 14, 2026 నాగా స్వాతంత్య్ర దినోత్సవం రోజున దిమాపూర్ సమీపంలోని మౌంట్ హెర్మోన్ వద్ద నాగా ఆర్మీకి చెందిన సుమా రు 2,500 మంది సాయుధ క్యాడర్లు భారీ పెరేడ్ నిర్వహించడం ద్వారా తమ సైనిక శక్తిని, పట్టును ప్రదర్శించారు.

మరోవైపు, మణిపూర్‌లో ప్రస్తుతం ఉన్న అస్థిరతను ఆసరాగా చేసుకుని మయన్మార్‌లోని సా గైంగ్ ప్రాంతంలో ఉన్న తమ శిబిరాలపై దాడి చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం కుకీ మరియు పీపుల్స్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్‌ను ఉపయోగిస్తోందని ఎన్‌ఎస్‌సి-ఎన్‌ఐఎం తీవ్ర ఆరోపణలు చేస్తోంది. నాగాలాండ్‌లో నేయిఫియు రియో ప్రభుత్వం బీజేపీతో కలిసి ప్రతిపక్ష రహితంగా నడుస్తున్నప్పటికీ, ఈ సున్నితమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఒప్పందా న్ని పట్టాలెక్కించడానికి కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా సహాయం కోరడం మినహా స్థానిక ప్రభుత్వానికి వేరే మార్గం కనిపించడం లేదు.  కేవలం సైనిక చర్య ద్వారా లేదా భద్రతా బలగాల ప్రయోగం ద్వారా ఈ సంక్లిష్ట సమస్యను పరిష్కరించడం ఎప్పటికీ సాధ్యం కాదు, పైగా శాంతి స్థాపనకు మిగిలి ఉన్న సమయం చాలా వేగంగా ముగిసిపోతోంది.

నాగా ప్రజల సుదీర్ఘ రాజకీయ ఆకాంక్షలను, సార్వభౌమాధికారాన్ని, ప్రత్యేక జెండా, రాజ్యాంగ డిమాండ్ల ను గౌరవిస్తూ రాజ్యాంగపరమైన మినహాయింపులతో కూడిన సమగ్ర రాజీ పరి ష్కారానికి కేంద్రం శ్రీకారం చుట్టాలి. కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా స్వయంగా రం గంలోకి దిగి ఒక శాశ్వతమైన రాజకీయ చొరవను తీసుకోకపోతే, ఈశాన్య ప్రాం తంలో దశాబ్దాల కిందట చల్లారిన తిరుగుబాటు జ్వాలలు మళ్లీ చెలరేగి తీవ్ర రక్తపా తానికి దారితీసే ప్రమాదం ఉంది. 

 వ్యాసకర్త: సీనియర్ జర్నలిస్ట్ 9848559863

వెంకగారి భూమయ్య