హాల్జెన్‌కు నోబెల్‌
స్టాక్‌హోమ్‌: భౌతికశాస్త్రంలో 2026 నోబెల్‌ బహుమతి(2026 Nobel Prize) శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్‌ హాల్జెన్‌(Francis Halzen)కు దక్కింది. విశ్వం నుంచి భూమిని చేరే అత్యంత శక్తివంతమైన న్యూట్రినోలపై పరిశోధనకు, ముఖ్యంగా ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ (IceCube Neutrino Observatory) అభివృద్ధిలో ఆయన కీలక పాత్రకు ఈ గౌరవం లభించింది.
అంటార్కిటికాలోని మంచు పొరల మధ్య ఏర్పాటు చేసిన IceCube పరిశీలనా కేంద్రం ద్వారా శాస్త్రవేత్తలు విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ఖగోళ ప్రక్రియల(astrophysical neutrinos) నుంచి వచ్చే న్యూట్రినోలను గుర్తిస్తున్నారు. ఇవి సాధారణ కాంతి ద్వారా సులభంగా కనిపించని విశ్వంలోని శక్తివంతమైన ఘటనలపై కొత్త సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.
న్యూట్రినోలు పదార్థంతో చాలా అరుదుగా మాత్రమే పరస్పర చర్య జరుపుతాయి. అందుకే వీటిని గుర్తించడం అత్యంత క్లిష్టమైన శాస్త్రీయ సవాలు. ఈ కణాలను ఉపయోగించి విశ్వాన్ని అధ్యయనం చేసే ‘న్యూట్రినో ఆస్ట్రానమీ’ రంగానికి IceCube పరిశోధనలు కొత్త దిశను చూపించాయి.
హాల్జెన్‌ నేతృత్వంలోని కృషి ద్వారా మన గెలాక్సీకి అవతల నుంచి వచ్చిన అత్యధిక శక్తి న్యూట్రినోలను గుర్తించే సామర్థ్యం పెరిగింది. దీంతో విశ్వంలో అత్యంత శక్తివంతమైన కణాలను ఉత్పత్తి చేసే ‘కాస్మిక్‌ యాక్సిలరేటర్లు’ ఎక్కడ ఉన్నాయన్న ప్రశ్నపై పరిశోధనలకు కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడ్డాయి. అంతరిక్షంలోని కనిపించని రహస్యాలను న్యూట్రినోల ద్వారా అన్వేషించే శాస్త్రానికి చేసిన విశేష కృషికి హాల్జెన్‌కు ఈ నోబెల్‌ గుర్తింపు లభించింది.
