ఆత్మీయ జ్ఞాపకాల అక్షరరూపం

వివిధ పత్రికల్లో జర్నలిస్టుగా దీర్ఘకాలం పని చేసి, ఉద్యోగ విరమణ చేసినవారు దుర్గరాజు స్వాతి. పాతికేళ్లకు పైగా సాగిన ఆమె జర్నలిజం (Journalism)జీవిత అనుభవాలను, వ్యక్తిగత అనుభూతులను ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’ అనే పేరుతో గ్రంథంగా వెలువరించారు. ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’ గ్రంథం స్వాతి తన జీవితంలో చూసిన మనుషులు,

అనుభవించిన సంఘటనలు, చదివిన సాహిత్యం, దర్శించిన పుణ్యక్షేత్రాలు, ఆస్వాదించిన కళలు, ఎదుర్కొన్న సామాజిక వాస్తవాలు, చేసిన ప్రయాణాలు, మిగుల్చుకున్న జ్ఞాపకాలను అక్షరబద్ధం చేసిన ఆత్మీయ రచనా సంకలనం. పుస్తకంలోని విషయ విస్తృతి చూస్తే వ్యక్తిగత జ్ఞాపకం క్రమంగా కుటుంబ జ్ఞాపకంగా, అక్కడి నుంచి సామాజిక జ్ఞాపకంగా, చివరకు ఒక కాలపు సాంస్కృతిక దస్తావేజుగా రూపాంతరం చెందడం కనిపిస్తుంది. 

సాధారణంగా జ్ఞాపకాల రచనలు రచయిత్రి వ్యక్తిగత జీవితానికే పరిమితమవుతాయి. కానీ ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’లో వ్యక్తిగత అనుభవం ఒక ప్రారంభ బిందువు మాత్రమే. కుటుంబం, బంధువులు, స్నేహితులు, సాహితీవేత్తలు, జర్నలిస్టులు, కళాకారులు, సామాజిక జీవితం, ఆధ్యాత్మిక అనుభవాలు, విదేశీ పర్యటనలు ఇలా దుర్గరాజు స్వాతి పరిచయ ప్రపంచం క్రమంగా పుస్తక ప్రపంచంగా విస్తరించింది.

ఈ పుస్తక రచనా శైలిలో ప్రధానంగా కనిపించే లక్షణం సహజత్వం. తనను తాను గొప్ప రచయిత్రిగా ప్రతిష్ఠించుకునే ప్రయత్నం చేయకుండా, ఒక సంఘటనను తనకు ఎలా అనిపించిందో అలాగే పాఠకుడితో పంచుకుంటారు స్వాతి. అందువల్ల పుస్తకం చదువుతున్నప్పుడు ఒక రచయిత్రి రాసిన వ్యాసాన్ని చదువుతున్న భావన కన్నా, ఒక ఆత్మీయుడు తన అనుభవాన్ని మనతో చెబుతున్న అనుభూతి ఎక్కువగా కలుగుతుంది. భాష విషయానికి వస్తే పుస్తకంలో పాండిత్యభాషతో పాటు వ్యావహారిక భాష, సంభాషణాత్మకత, సందర్భానుసారమైన హాస్యం, సామెతల తరహా వ్యక్తీకరణలు కనిపిస్తాయి. 

ఈ గ్రంథంలోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన పార్శ్వాలలో భక్తి ఒకటి. పుస్తక విషయసూచికలోనే ‘హాస్య గణపతి’, ‘ఆధునిక యోగి అరవిందులు’, ‘రమణీయం అరుణాచలం’, ‘దైవంపై భక్తి సంగీతంపై అనురక్తి’ వంటి అంశాలు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ భక్తి అంటే కేవలం పూజా విధానాల వర్ణన కాదు. భక్తి అనేది అనుభవం, దర్శనం, అంతర్ముఖత, విశ్వాసం అనే విస్తృతమైన అర్థంలో దుర్గరాజు స్వాతి దానిని స్వీకరించారు.

ఇందులో బలమైన సామాజిక పరిశీలన కూడా ఉంది. వివాహ వ్యవస్థ, మహిళా జీవితం, కుటుంబ సంబంధాలు, మానవ సంబంధాల్లో మాట తీరు, రాజకీయ వ్యక్తుల ప్రవర్తన, సమాజంలో మారుతున్న విలువలు వంటి అంశాలను రచయిత్రి ప్రశ్నించారు.

విషయసూచికలో ‘సామాజికం’ విభాగంలోనే ‘నకిలీ యోధులకు నజరానాలా!’, ‘పబ్లిగ్గా ‘పొగ’ బెట్టకండి’, ‘తాగుడు పాపం... తలా పిడికెడు’, ‘కామాతురాణాం న భయం న లజ్జ’, ‘అమ్మచాటు బిడ్డలు... అయ్యారు అంగడిబొమ్మలు’, ‘చెదిరిన తిలకం దిద్దాడు’ వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. 

ఇవి రచయిత్రికి సమాజంపై ఉన్న చైతన్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. ప్రత్యేకంగా మహిళా జీవితాన్ని పరిశీలించే రచనల్లో సమాజపు పితృస్వామ్య ధోరణులు, మహిళ ఎదుర్కొనే పరిస్థితులు, ఆమె ఆత్మస్థైర్యం, కుటుంబ వ్యవస్థలో ఆమె స్థానం వంటి అంశాలను రచయిత్రి చర్చించారు. ఒక మహిళ జీవితంలో ఎదురైన కష్టాలను, ఆమె ఆత్మస్థైర్యాన్ని వివరించే కథనం ఇందుకు మంచి ఉదాహరణ.

 ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’లో ఫొటోలు కేవలం అలంకరణ కోసం చేర్చిన చిత్రాలు కావు. అవి గ్రంథంలోని మరో ముఖ్యమైన కథన సాధనం. యూరప్ పర్యటనలోని ఫొటోలు పుస్తకానికి ఒక ప్రయాణ దృశ్యరూపాన్ని ఇచ్చాయి. లండన్, పారిస్, రోమ్, మిలన్ వంటి ప్రదేశాల చారిత్రక, సాంస్కృతిక విశేషాలను రచయిత్రి తన ప్రత్యక్ష అనుభవాలతో జోడించారు. 

రచయిత్రి పాత జ్ఞాపకాలను గుర్తుచేసుకున్నప్పుడు కుటుంబ బంధాల గాఢత, స్నేహం, ఆత్మీయత కనిపిస్తాయి. సమకాలీన సామాజిక అంశాలను పరిశీలించినప్పుడు మాటల్లో మార్పు, సంబంధాల్లో మార్పు, జీవన విధానాల్లో మార్పు కనిపిస్తుంది. ఈ రెండు కాలాల మధ్య రచయిత్రి ఒక నిశ్శబ్దమైన తులన చేస్తారు. అందుకే ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’లో గతం కేవలం గతం కాదు,- వర్తమానాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే అద్దం.

ఈ గ్రంథానికి మరో ప్రత్యేకత దాని విస్తృతి. విషయసూచిక ప్రకారం దాదాపు నలభై అంశాలు వివిధ విభాగాలుగా విభజితమయ్యాయి. సాహిత్యం, ఆధ్యాత్మికత, సామాజిక అంశాలు, అనువాదాలు, పర్యటన, చరిత్ర, వ్యక్తిగత జ్ఞాపకాలు ఇలా పుస్తకం అనేక జీవిత పార్శ్వాలను తాకుతుంది.

‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’ గ్రంథం రచయిత్రి, జర్నలిస్టు దుర్గరాజు స్వాతి జ్ఞాపకాల పుస్తకంగా ప్రారంభమై, ఒక కుటుంబానికి సంబంధించిన జ్ఞాపక భాండాగారంగా విస్తరించి, సమాజాన్ని పరిశీలించే రచనా సంకలనంగా ఎదిగి, చివరకు ఒక కాలపు సాంస్కృతిక జీవనానికి దృశ్య- అక్షర దస్తావేజుగా నిలిచే గ్రంథం. దీని రచనా శైలి సరళం, అంశం ఆత్మీయం. భాష సహజం. మూఢత్వం లేని భక్తి, ఉపన్యాస ధోరణి లేని సామాజిక చైతన్యం ఈ గ్రంథంలో కనిపిస్తాయి. 

ఈ గ్రంథంలోని ఫొటోలు అక్షరాలకు నీడలుగా కాకుండా, అక్షరాలతో కలిసి నడిచే దృశ్య జ్ఞాపకాలుగా నిలిచాయి. పాత కుటుంబ చిత్రాల నుంచి ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రాల దృశ్యాల వరకు, సామాజిక సందర్భాల నుంచి యూరప్ నగరాల వరకు ఫొటోలు పుస్తకానికి ప్రత్యేకమైన దృశ్య ప్రాణాన్ని అందించాయి. ప్రారంభ కుటుంబ ఫొటోలు గత తరాలను మన కళ్లముందుకు తీసుకురాగా, పర్యటన చిత్రాలు రచయిత్రి చూసిన ప్రపంచాన్ని పాఠకుడికి చూపిస్తాయి.  

‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’ను చదవడం అంటే కేవలం ఒక పుస్తకాన్ని చదవడం కాదు- స్వాతితో పాటు ప్రయాణించడం, స్వాతి కలిసిన మనుషులను పరిచయం చేసుకోవడం, ఆమె చూసిన ప్రదేశాలను చూడడం, ఆమె అనుభవించిన ఆధ్యాత్మికతను స్పృశించడం, ఆమె గమనించిన సామాజిక మార్పులను ఆలోచించడం.

జ్ఞాపకాలను అక్షరాలుగా మలచడం ఒక కళ. ఆ జ్ఞాపకాలకు సాక్ష్యాలైన ఫొటోలను జోడించడం ఒక అదనపు బాధ్యత. ఆ రెండింటినీ కలిపి ఒక తరానికి అందించడం ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’ సాధించిన విశేషం. అందుకే ‘స్వాతి జ్ఞాపకాలు’ ఒక జ్ఞాపకాల సంకలనం మాత్రమే కాదు; మనిషి కుటుంబం సమాజం సంస్కృతి భక్తి ప్రపంచానుభవాల సమ్మేళనంగా నిలిచే విలువైన పఠన గ్రంథం.

-డా.రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు 9441046839