వైద్యం.. వ్యాపారం !

1. కుటుంబ వైద్యులు దూరం.. దూరం
   

కనుమరుగవుతున్న ప్రాచీన వైద్య సంస్కృతి 

ఆరోగ్యంపై ఖర్చులను తగ్గించడంలో ఫ్యామిలీ డాక్టర్స్ ప్రముఖ పాత్ర

కుటుంబ సభ్యుల చరిత్ర, అలవాట్లు, ఆరోగ్య సమస్యలను తరతరాలుగా గుర్తుపెట్టుకునే విశ్వాసపాత్రులుగా కుటుంబ వైద్యులు

సూపర్-స్పెషాలిటీ, ఆధునిక సాంకేతికతతో తగ్గిన వ్యక్తిగత అనుబంధం  

హైదరాబాద్, ఫిబ్రవరి 15 (విజయక్రాంతి) : ఒకప్పుడు ప్రతి కుటుంబానికి ఒక ‘కుటుంబ వైద్యుడు’ ఉండటం సహజం. 1960 దశకంలో కుటుంబ వైద్యుడు అనేవాడు చికిత్స చేసే వ్యక్తి మాత్రమే కాదు..- ఆ కుటుంబ చరిత్ర, అలవాట్లు, ఆరోగ్య సమస్యలను తరతరాలుగా గుర్తుపెట్టుకునే విశ్వా సపాత్రుడు. చిన్నపాటి ఆస్తమా సమస్యతో పిల్లవాడు వస్తే.. ‘ఇది మీ అమ్మమ్మ కుటుంబంలో కూడా ఉండేది’ అని చెప్పే స్థాయిలో వారి పరిజ్ఞానం ఉండేది. కానీ నేటి ఆధునిక జీవనశైలిలో, ఈ విలువైన వైద్య సంస్కృతి క్రమంగా కనుమరుగవుతోంది.  

సమగ్ర ఆరోగ్య సంరక్షణకు ప్రతీకగా

భారత వైద్య చరిత్రను పరిశీలిస్తే, కుటుం బ వైద్యుడు అనేది నమ్మకం, నిరంతర సేవ, సమగ్ర ఆరోగ్య సంరక్షణకు ప్రతీకగా నిలిచాడు. ప్రాచీన కాలంలో ‘వైద్యుడు’ లేదా ‘వైద్య’గా పిలవబడిన వ్యక్తులు శారీరక ఆరోగ్యంతో పాటు మానసిక, భావోద్వేగ, ఆధ్యా త్మిక శ్రేయస్సుపై కూడా దృష్టి పెట్టేవారు. ఆయుర్వేదం, యోగా వంటి సంప్రదాయాలను అనుసరించి, స్థానికంగా లభ్యమయ్యే ఔషధాలతో చౌకగా, సమర్థవంతంగా చికిత్స అందించేవారు. అందుకే ఈ వైద్య విధానం 20వ శతాబ్దం వరకు బలంగా, విస్తృతంగా కొనసాగింది.

స్వాతంత్య్రానంతరం మార్పులు

స్వాతంత్య్రం తర్వాత భారత వైద్య, ఆరోగ్య రంగంలో భారీ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. 1946లో విడుదలైన భోరే కమిటీ నివేదిక, గ్రామ స్థాయిలో ప్రజలకు సమగ్ర వైద్య సేవలు అందించేందుకు ‘సామాజిక వైద్యులు’ అవసరమని సూచిం చింది. దీనితో పీహెచ్‌సీ ఏర్పడ్డాయి. అయితే జనాభా పెరుగుదల, పరిమిత వనరుల కారణంగా, ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు పూర్తి స్థాయిలో అవసరాలను తీర్చలేకపోయాయి.

ఆ సమయంలో కుటుంబ వైద్యులు ప్రజలకు నిజ మైన ఆధారంగా నిలిచారు. చిన్న గదుల్లో లేదా ఇంటి వద్దే క్లినిక్‌లు నిర్వహిస్తూ, తక్కు వ ఖర్చుతో వైద్యం అందించారు. అయితే కాలక్రమేణా సూపర్-స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రులు, ఆధునిక సాంకేతికత ఆధారిత వైద్యం పెరిగింది. వైద్యం ఒక వ్యాపారంగా మారి ప్రమాదం లో పడినట్టుగా కనిపిస్తోంది.  

కుటుంబ వైద్యుల బహుముఖ సేవలు

ఆ కాలంలో కుటుంబ వైద్యులు బహుముఖ సేవలు అందించేవారు. మొదట.. వా రు నిరంతర వైద్య సంరక్షణను అందిస్తూ తరతరాలుగా కొనసాగిన సంబంధాలను నిర్మించారు.  రోగి ఆరోగ్య చరిత్రను చిన్ననాటి నుంచే సవివరంగా తెలుసుకునేవాడు. టీకాల నుంచి వద్ధాప్య సమస్యల వరకు, సాధారణ వ్యాధుల నుంచి దీర్ఘకాలిక ఆరో గ్య సమస్యల వరకు -అన్ని దశల్లో వ్యక్తిగత శ్రద్ధతో చికిత్స అందించేవారు. డాక్టర్ జ్యోతి పరేఖ్, డాక్టర్ ఎన్. సేథ్ వంటి వైద్యులు దశాబ్దాల పాటు ఒకే కుటుంబాలకు సేవ లందిస్తూ, ఆధునిక అల్లోపతి వైద్యాన్ని సంప్రదాయ పద్ధతులతో సమన్వయం చేశా రు.

పట్టణ ప్రాంతాల్లో వారు రోజువారీ ఆరోగ్య సమస్యలను సమర్థంగా నిర్వహించగా, దేశంలో -70 శాతం మందికి నివా సంగా ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో --కుటుంబ వైద్యులు జీవనాధారంగా నిలిచారు. దూర ప్రాంతాలకు వెళ్తూ తల్లి ఆరోగ్యం, శిశు సంరక్షణ, క్షయవ్యాధి, మలేరియా వంటి సంక్ర మణ వ్యాధులను నియంత్రించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

పెద్దాస్పత్రులపై భారం పడకుండా..

నివారణాత్మక వైద్యం, ప్రజారోగ్యంలో కుటుంబ వైద్యుల పాత్ర అత్యంత కీలకమైనది. 1960, 1970 కాలంలో భారతదేశంలో వ్యాధుల స్వరూపం మారుతున్న సందర్భంలో.. వారు పరిశుభ్రత, పోషణ, కుటుం బ నియంత్రణ వంటి అంశాలపై ప్రజల్లో చైతన్యం కలిగించారు. వారిని చైతన్యం చేశారు. ఇది కుటుంబ సంక్షేమ పథకం వంటి జాతీయ కార్యక్రమాలకు అనుగుణం గా సాగింది. సమాజంతో గాఢంగా మమేకమై ఉన్న కారణంగా.. పేదరికం, పారిశు ద్ధ్యం వంటి ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపే సామాజిక అంశాలను కూడా వారు సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొన్నారు.

ఫలితంగా పెద్ద ఆసుపత్రులపై ఉండే భారం గణనీయంగా తగ్గడం గమనార్హం. ఆ కాలంలోని అధ్యయనాలు, జాతీయ నమూనా సర్వే వంటి డేటా ప్రకారం, జీవనశైలి సంబంధిత వ్యాధులు, తల్లి సంరక్షణ, శిశు ఆరోగ్యం వంటి అంశాలే ప్రధాన వైద్య అవసరాలుగా ఉండేవి. ఇవన్నీ కుటుంబ వైద్యులు సమర్థంగా నిర్వహించగలిగిన రంగాలే. ఈ సమస్యలను ప్రాథమిక స్థాయిలోనే పరిష్కరించడం వల్ల వైద్య ఖర్చు లు భారీగా తగ్గాయి.  

ఆర్థిక నష్టాలపాలు కాకుండా..

ఆర్థికపరంగా కూడా కుటుంబ వైద్యులు వనరులు కొరతగా ఉన్న దేశానికి వరంగా నిలిచారు. 1970లు, 1980లలో ఆరోగ్య ఖర్చులలో 75 శాతం కంటే ఎక్కువ భాగం ప్రజలే స్వయంగా భరించాల్సిన పరిస్థితిలో, తక్కువ ఖర్చుతో వారు అందించిన వైద్య సేవలు అనేక కుటుంబాలను ఆర్థిక నష్టాలపాలు కాకుండా కాపాడాయి. భోరే కమిటీ ప్రభావంతో ప్రారంభమైన ఎంబీబీఎస్ విద్య ద్వారా శిక్షణ పొందిన ఈ వైద్యులు, నైపుణులైన వైద్యులతో పోలిస్తే తక్కువ పెట్టుబడితోనే విస్తృత స్థాయిలో వైద్య సేవలను అందించగలిగారు.

స్పెషలిస్టుల ఆధారిత వైద్య విధానానికి భిన్నంగా, కుటుంబ వైద్యులు కేవలం సంక్లిష్టమైన కేసులనే రిఫర్ చేయడం ద్వారా వ్యవస్థను సమతుల్యం చేశారు. దీని వలన ముంబై, ఢిల్లీ వంటి మహానగరాల్లో ఆసుపత్రులపై ఉండే  ఒత్తిడిని కొంత మేర తగ్గించారు.అయితే, అప్పుడే సవాళ్లు మొదలయ్యాయి. 1983లో మెహ తా కమిటీ కుటుంబ వైద్యాన్ని ప్రత్యేక విభాగంగా అధికారికంగా గుర్తించి, సేవలు తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో సమగ్ర వైద్యం అందించాలని సూచించినా, అమలు చేయడంలో మాత్రం వెనుకబడ్డాం. 

ప్రైవేట్ వైద్యం విస్తరించడంతో..

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం వైద్యంలో స్పెషలైజేషన్ పెరగడం, సాధారణ వైద్యులకు గౌరవం తగ్గడం వల్ల కుటుంబ వైద్య విధానం క్రమంగా బలహీనపడింది. చాలామంది ప్రత్యేక శిక్షణ పొందలేక, తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో జనరల్ ప్రాక్టీషనర్లుగా మారారు. ఇది వారి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని దెబ్బతీసింది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రా లు క్షీణించగా, ప్రైవేట్ వైద్యం విస్తరించింది. రోగ నివారణ కంటే వైద్యం చేసే విధానాలకు  ప్రాధాన్యం ఇచ్చే అస్తవ్యస్త మార్కెట్ వ్యవస్థలో కుటుంబ వైద్యులు కుటుంబాలకు దూరం అయ్యారు.

ఇన్ని మార్పులు వచ్చి నా, కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం కుటుంబ వైద్యుల ప్రాధాన్యాన్ని తక్కువగా అంచనా వేయలేం. అందుబాటు, మానవీయత, సమర్థత, స మానత్వం కోసం ప్రయత్నిస్తున్న యువ భారతదేశంలో, ఈ వైద్య విధానం ఆశను రే కెత్తిస్తోంది. నేటి భారతదేశంలో ఆరోగ్య వ్యవ స్థ ఎదుర్కొంటున్న అసమానతలు, అధిక భారంగా పరిణమిస్తున్న సందర్భంలో, కు టుంబ వైద్య విధానాన్ని పునరుద్ధరించడం ద్వారా.. ఆరోగ్య బీమా, గ్రామీణ వైద్యం ఆ ధునిక అవసరాలకు సమాధానం కావచ్చు.