మానవ పరిణామక్రమంలో భావ వ్యక్తీకరణకు భాష ఒక సాధనమైతే, ఆ భాషకు ప్రాణాన్ని, సౌందర్యాన్ని పోసి అక్షర రూపం దాల్చిన అమృత ధార కవిత్వం. యేటా మార్చి 21న ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుపుకొనే ‘ప్రపంచ కవితా దినోత్సవం’ కేవలం ఒక క్యాలెండర్ తేదీ మాత్రమే కాదు, అది మానవ మేధస్సుకు, సృజనాత్మకతకు, హృదయ స్పందనకు పట్టే నీరాజనం. కవిత్వం అనేది కేవలం ఛందోబద్ధమైన పదాల కూర్పు మాత్రమే కాదు, అది ఒక జాతి సంస్కృతికి దర్పణం, సమాజపు అంతరాత్మకు ప్రతిబింబం.

పదాల వెనుక దాగి ఉన్న అనంతమైన భావాలని, సామాన్య ప్రజానీకానికి అర్థమయ్యే రీతిలో, వారి ఆలోచనలను తట్టిలేపే శక్తి ఒక్క కవిత్వానికే ఉంది. అందుకే కవిత్వాన్ని ‘అక్షరాయుధం’ అని, కవిని ‘క్రాంతదర్శి’ అని మన పెద్దలు అభివర్ణించారు. 1999లో ప్యారిస్‌లో జరిగిన యునెస్కో 30వ సాధారణ సమావేశంలో మార్చి 21ని ప్రపంచ కవితా దినోత్సవంగా ప్రకటించడం వెనుక ఒక గొప్ప ఆశయం ఉంది.

అంతరించి పోతున్న భాషలను కాపాడుకోవడం, మౌఖిక సంప్రదాయాలను పునరుద్ధరించడం, కవిత్వం ద్వారా మానవతా విలువలను చాటిచెప్పడం ఈ దినోత్సవ ప్రధాన లక్ష్యాలు. భాషా వైవిధ్యాన్ని గౌరవిస్తూనే, ప్రపంచాన్ని ఒకే తాటిపైకి తెచ్చే అద్భుత శక్తి కవిత్వానికి ఉంది.

నాగరికతకు విడదీయలేని బంధం

కవిత్వానికి మానవ నాగరికతతో విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. ఆదిమ కాలంలో మనిషి తన భయాన్ని, ఆశ్చర్యాన్ని, సంతోషాన్ని లయబద్ధమైన శబ్దాల ద్వారా వ్యక్తపరిచినప్పుడే కవిత్వం అంకురించింది. భారతీయ సంప్రదాయంలో వేదాలు, ఉపనిషత్తులు కవితా రూపంలోనే వెలువడి జ్ఞానాన్ని తరతరాలకు అందించాయి. రామాయణ మహా భారతాలు కేవలం ఇతిహాసాలు మాత్రమే కావు, అవి మానవ సంబంధాలను, ధర్మ సూత్రాలను వివరించిన అద్భుత కావ్యాలు.

ప్రపంచ సాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే, గ్రీకు వీరగాథలు ‘ఇలియడ్’, ‘ఒడిస్సీ’ నుండి పర్షియన్ సూఫీ కవిత్వం వరకు ప్రతిచోటా కవిత్వం మానవ జీవన యానంలో తోడుగా నిలిచింది. తెలుగు సాహిత్య సౌరభాన్ని పరికిస్తే, నన్నయ భట్టారకుని అక్షర రమ్యతతో మొదలైన ఈ ప్రస్థానం, తిక్కన సోమయాజి నాటకీయతను అద్దుకొని, ఎర్రన ప్రబంధ శోభతో వికసించింది.

ప్రబంధ యుగంలో కవిత్వం శృంగార, వర్ణనాత్మక శిఖరాలను అధిరోహిస్తే, తదనంతర కాలంలో వేమన వంటి ప్రజాకవులు ఆటవెలది పద్యాలతో సమాజంలోని మూఢాచారాలను ఎండగట్టారు. కవిత్వం రాజ దర్బారుల నుండి సామాన్యుడి గుడిసె వరకు చేరడంలో ఈ పరిణామం ఎంతో కీలకం.

పోయెట్రీథెరపీతో మంచి ఫలితాలు

ప్రస్తుత డిజిటల్ యుగంలో కవిత్వం తన రూపాన్ని మార్చుకుంది కానీ దాని ప్రాముఖ్యత తగ్గలేదు. గతంలో పుస్తకాలకే పరిమితమైన సాహిత్యం, నేడు సోషల్ మీడియా వేదికలపై యువత చేతుల్లో సరికొత్త పోకడలను సంతరించుకుంటున్నది. ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ వంటి మాధ్యమాల్లో వేలాది మంది యువ కవులు తమ మనోభావాలను చిన్న చిన్న కవితల రూపంలో పంచుకుంటున్నారు. అయితే, ఈ వేగవంతమైన ప్రవాహంలో కవిత్వం యొక్క నాణ్యత, లోతు దెబ్బతింటున్నాయనే ఆందోళన కూడా ఉంది.

చదివే అలవాటు తగ్గడం, భాషా పటిమ లేకపోవడం వల్ల కవిత్వం కేవలం పైపై మాటల కూర్పుగా మారుతోందని విమర్శలు వస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ, తెలుగు భాషలో యేటా వేల సంఖ్యలో వెలువడుతున్న కవితా సంకలనాలు, నిర్వహిస్తున్న కవి సమ్మేళనాలు సాహిత్య రంగానికి ఇంకా ఆదరణ తగ్గలేదని నిరూపిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రతి రెండు వారాలకు ఒక భాష మరణిస్తోందని యునెస్కో హెచ్చరిస్తున్న తరుణంలో, మాతృభాషలో కవిత్వం రాయడం అనేది భాషను సంరక్షించే ఒక గొప్ప యజ్ఞం వంటిది.

కవిత్వానికి ఒక విశిష్టమైన వైద్య గుణం కూడా ఉంది. ఆధునిక వైద్య శాస్త్రం ‘పోయెట్రీథెరపీ’ ద్వారా మానసిక ఒత్తిడిని, కుంగుబాటును తగ్గించవచ్చని నిరూపిస్తోంది. మనసులోని బాధను అక్షరబద్ధం చేసినప్పుడు అది ఒక ఉపశమనాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే కవిత్వం మనసుకు ఓదార్పునిచ్చే చల్లని వెన్నెల లాంటిది, ఆలోచనలను పదును పెట్టే సూర్య కిరణం లాంటిది. ఒక మంచి కవిత చదవడం వల్ల మనిషిలో సహానుభూతి  పెరుగుతుంది.

తోటి మనిషి కష్టాన్ని, సుఖాన్ని తనదిగా భావించే గుణాన్ని కవిత్వం నేర్పుతుంది. నేటి యాంత్రిక జీవనంలో మనిషి తనను తాను కోల్పోతున్న తరుణంలో, కవిత్వం అతనికి తన మూలాలను, మానవీయ విలువలను గుర్తుచేస్తుంది. ప్రపంచ శాంతికి, పర్యావరణ పరిరక్షణకు, లింగ సమానత్వానికి కవిత్వం ఒక వారధిలా పనిచేస్తుంది. ముగింపుగా చెప్పాలంటే, ప్రపంచ కవితా దినోత్సవం అనేది అక్షరాల పండుగ మాత్రమే కాదు, అది మనిషి మనీషిగా మారే నిరంతర ప్రక్రియకు గుర్తింపు.

కవిత్వం ఉన్నంత కాలం భాష జీవించే ఉంటుంది, భాష ఉన్నంత కాలం జాతి గర్వంగా తలెత్తుకుంటుంది. ఈ దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రతి ఒక్కరూ కనీసం ఒక్క కవితనైనా చదవడం లేదా రాయడం అలవాటు చేసుకోవాలి. అప్పుడే ఈ ప్రపంచం మరింత సున్నితంగా, మరింత అందంగా మారుతుంది. పదాల ప్రవాహం ఆగకూడదు, భావాల విప్లవం చల్లారకూడదు. కవిత్వం నిరంతరం జ్వలిస్తూనే ఉండాలి, 

గురజాడ, శ్రీశ్రీ కవితా విప్లవం 

సామాజిక చైతన్యంలో కవిత్వం పోషించిన పాత్ర అనన్యం. సమాజం ఎప్పుడు నిద్రాణస్థితిలో ఉన్నా, అన్యాయం రాజ్యమేలుతున్నా, కవి తన కలం ద్వారా విస్ఫోటనం సృష్టించాడు. స్వాతంత్య్ర సమర కాలంలో ‘దేశమును ప్రేమించుమన్నా.. మంచి అన్నది పెంచుమన్నా’ అన్న గురజాడ అప్పారావు మాటలు జాతిని మేల్కొల్పాయి. ‘మరో ప్రపంచం.. మరో ప్రపంచం పిలిచింది’ అంటూ శ్రీశ్రీ చేసిన గర్జన తెలుగు కవితా చరిత్రలో ఒక నూతన విప్లవానికి నాంది పలికింది.

అభ్యుదయ, విప్లవ కవిత్వాలు పేదరికంపై, దోపిడీపై నిప్పులు చెరిగాయి. దళిత, స్త్రీవాద, ప్రాంతీయ అస్తిత్వ కవిత్వాలు అణచివేతకు గురైన గొంతుకలకు భాషనిచ్చాయి. కవిత్వం కేవలం భావుకతకే పరిమితం కాకుండా, సామాజిక మార్పుకు ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా రూపాంతరం చెందింది. ఒక కవిత సృష్టించగలిగే ప్రభావం వేయి ఉపన్యాసాలు కూడా సృష్టించలేవనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. కవిత్వం పాఠకుడిలో ఉద్వేగాన్ని రగిలిస్తుంది, ఆలోచనలను రేకెత్తిస్తుంది. 

 రామకిష్టయ్య సంగన భట్ల, 

ఇండిపెండెంట్ జర్నలిస్ట్