కరువును జయిస్తేనే మనుగడ

డీ జైరాం :

ఒకప్పుడు పచ్చని పంటలతో కళకళలాడిన భూములు నేడు నీటి చు క్క కోసం ఎదురుచూడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. చెరువులు ఎండిపోతున్నాయి, బోర్లు అడుగంటుతున్నాయి. రైతు కళ్లలో ఆశ కంటే ఆందోళనే ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది. కరువు ఇప్పుడు ప్రకృతి వైపరీత్యం మాత్రమే కాదు, అది పర్యావరణాన్ని, ఆర్థిక వ్యవస్థను, మానవ మనుగడను సవాలు చేస్తున్న జాతీయ సమస్యగా మారింది. భూమి సారాన్ని కోల్పోతే దేశ భవిష్యత్తే ప్రశ్నార్థకమవుతుంది. అందుకే దాన్ని తరిమికొట్టే మార్గాల ను అన్వేషించడం అత్యంత అవసరం. 

కరువు అంటే ఏదైనా ప్రాంతంలో ఎక్కువకాలం తగినంత వర్షపాతం లేకపోవడం వల్ల పంటలు దెబ్బతిని నీటి కొరత ఏర్పడటం. సాధారణ వార్షిక వర్షపాతం కంటే 25 శాతం తక్కువ వర్షపాతం నమోదైతే ఆ ప్రాంతం కరువు పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటున్నట్లుగా భారత వాతావరణ శాఖ పరిగణి స్తుంది. సగటు స్థాయితో పోలిస్తే వర్షపాతం 25 నుంచి 50 శాతం వరకు తగ్గితే మితమైన కరువుగా, అంతకంటే ఎక్కువ తగ్గితే తీవ్రమైన కరువుగా గుర్తిస్తారు.

దీర్ఘకాలం వర్షపాతం లేకపోతే వాతావరణ కరువు అని, నేలలో తేమ తగ్గి పంటలు పెరగని పరిస్థితి వస్తే వ్యవసాయ కరువు అని అంటారు. చెరువులు, సరస్సులు, జలాశయాల్లో నీటిమట్టం గణనీయంగా పడిపోతే అది జలకరువు. నీటి కొరత కారణంగా ప్రకృతి వ్యవస్థల ఉత్పాదకత తగ్గిపోతే పర్యావరణ కరువు వచ్చినట్లే. పేర్లు ఏవైనా చివరికి ఇవి మనిషి జీవన విధానాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసేవే.

ప్రకృతి కోపం వెనుక మనిషి:

దేశంలోని సాగుభూమిలో దాదాపు మూడింట రెండొంతులు రుతుపవన ఆధారిత వర్షాధార వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఒకవేళ రుతుపవనాల రాక ఆలస్యమైతే రైతు జీవితమే సంక్షోభంలో పడుతుంది. కరువుకు ప్రకృతి కారణాలు ఒకవైపు ఉంటే, మానవ తప్పిదాలు మరోవైపు దానిని మరింత పెంచుతున్నాయి. అల్పపీడనాలు ఏర్పడకపోవడం, బలహీన రుతుప వనాలు, రుతుపవనాల ముందస్తు ఉపసంహరణ, సుదీర్ఘ వర్ష విరామాలు వంటి వాతావరణ కారణాలు ప్రధానమైనవి.

అయితే అటవీ నిర్మూలన, భూగర్భజలాల అధిక వినియోగం, పచ్చికబయళ్ల నాశనం, ఒకే రకమైన పంటలను పదేపదే సాగుచేయడం వంటి మానవ చర్యలు భూమిని క్రమంగా బంజరుగా మారుస్తున్నాయి. స్వాతంత్య్రం తరువాత 1965--67, 1972--73, 1979--80, 1985--88 కాలంలో దేశం తీవ్రమైన కరువులను ఎదుర్కొంది. అప్పటి నుంచి వాతావరణ మార్పుల కారణంగా కరువు పరిస్థితులు మరింత తీవ్రరూపం దాల్చుతున్నాయి. ప్రకృతిని మనిషి ఎంతగా దోపిడీ చేస్తే, ప్రకృతి అంతే తీవ్రంగా ప్రతిస్పందిస్తోంది.

ప్రమాద ఘంటికలు:

ఇప్పటికే భారత వాతావరణ శాఖ 2026లో రుతుపవనాలు సాధారణ స్థాయికంటే తక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉందని హెచ్చరించింది. ఎల్ నినో ప్రభావం వల్ల ముఖ్యంగా వర్షాధార వ్యవసాయ ప్రాంతాలపై ప్రభావం పడొచ్చని నిపుణులు చెబు తున్నారు. ఇది భవిష్యత్తులో కరువు ముప్పు మరింత పెరిగే అవకాశాన్ని సూచిస్తోంది. దేశంలో భూగర్భ జలాల పరిస్థితి కూడా తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది. కేంద్ర భూగర్భ జలమండలి నివేదికల ప్రకారం అనేక రాష్ట్రాల్లో భూగర్భ జలమట్టాలు క్రమంగా పడిపోతున్నాయి.

ముఖ్యంగా వ్యవసాయ అవసరాల కోసం అధికంగా బోర్లు తవ్వడం వల్ల నీటి నిల్వలు తగ్గిపోతున్నాయి. ప్రపంచంలో అత్యధికంగా భూగర్భ జలాలను విని యోగిస్తున్న దేశాల్లో భారత్ ముందువరుసలో ఉంది. రాయలసీమ, తెలంగాణ లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో వందల అడుగుల లోతు లో కూడా నీరు దొరకని పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. ఉమ్మడి అనంతపురం జిల్లా తర చూ ఎండలతో పోరాడుతోంది. ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లాలో కూడా భూగర్భజలాల తగ్గుదల తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది. భూ గర్భ జలాల అధిక వినియోగం భవిష్యత్తులో తాగునీటి సంక్షోభానికి దారితీయవ చ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

పెరుగుతున్న ఎడారీకరణ:

మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో భారీ భాగం భూక్షీణతకు గురవుతోంది. నీతి ఆయోగ్ అంచనాల ప్రకారం ప్రతి సంవత్సరం లక్షల హెక్టార్ల భూమి కరువు, ఎడారీకరణ కారణంగా నిరుపయోగంగా మారుతోంది. ఇ స్రో స్పేస్ అప్లికేషన్ సెంటర్ నివేదికల ప్రకా రం దేశంలోని చాలా రాష్ట్రాల్లో ఎడారీకరణ వేగంగా విస్తరిస్తోంది. రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, ఝార్ఖండ్, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో సారవంతమైన భూ ములు క్రమంగా క్షీణిస్తున్నాయి.

ఐక్యరాజ్యసమితి నివేదికల ప్రకారం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 2000 సంవత్సరం తర్వాత కరువుల తీవ్రత సుమారు 29 శాతం పెరిగింది. ప్రపంచంలో కోట్లాది మందికి తాగునీరు అందుబాటులో లేదు. ప్రస్తుతం ఉన్న పరిస్థితులు కొనసాగితే 2040 నాటికి ప్రపంచంలోని అనేక మంది పిల్లలు తీవ్రమైన నీటి కొరతను ఎదుర్కొనే ప్రమాదం ఉంది. 2050 నాటికి ప్రపంచ జనాభాలో అధిక శాతం కరువు ప్రభావానికి గురయ్యే అవకాశం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

అన్నీ కుదేలు!

కరువు ప్రభావం ఒక్క వ్యవసాయానికే పరిమితం కాదు, అది సమాజంలోని అన్ని రంగాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. పంటలు నాశనం అవుతాయి, రైతులు అప్పులబారిన పడతారు, వ్యవసాయ కార్మికులకు ఉపాధి తగ్గిపోతుంది. తాగునీటి కొర త పెరుగుతుంది, పశువులకు మేత దొరకదు. పేదరికం, పోషకాహార లోపం పెరు గుతాయి. ప్రజలు ఉపాధి కోసం పట్టణాలకు వలస వెళ్తారు, కొన్ని ప్రాంతాల్లో కు టుంబాలే విచ్ఛిన్నమవుతాయి. కరువు వచ్చినప్పుడు నేల మాత్రమే కాదు, మనిషి ఆశ లు కూడా ఎండిపోతాయి.

పర్యావరణపరంగా కూడా కరువు తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలి గిస్తుంది. అడవులు నశిస్తాయి. నేల కోత పెరుగుతుంది. జీవవైవిధ్యం దెబ్బతింటుంది. కొన్ని జాతులు అంతరించిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడుతుంది. నీటివనరులు కలుషితమవుతాయి. చివరికి ఇది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది. వ్యవసాయోత్పత్తి తగ్గడం వల్ల ద్రవ్యోల్బణం పెరుగు తుంది. తద్వారా ఆహార భద్రతకు ముప్పు ఏర్పడుతుంది. దేశ జీడీపీ వృద్ధి కూడా మందగిస్తుంది.

ఈ సమస్యను ఎదుర్కోవడానికి దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు అత్యవసరం. ముందుగా వర్షపు నీటి సంరక్షణపై దృష్టిపెట్టాలి. వర్షపు నీరు వృథాగా సముద్రంలో కలవకుండా చెక్‌డ్యామ్‌లు, చెరువులు, ఇంకుడుగుంతలు నిర్మించాలి. నదుల అనుసంధానం, రిజర్వాయర్ల నిర్మాణం, నీటి పునర్వినియోగం వం టి చర్యలు చేపట్టాలి. భూగర్భజలాల వినియోగంపై నియంత్రణ అవసరం. వ్యవసా యంలోనూ మార్పులు అవసరం.

తక్కువ నీటితో పెరిగే పంటలను ప్రోత్సహించాలి. సూక్ష్మ సాగునీటి పద్ధతులు, డ్రిప్ ఇరిగేషన్, స్ప్రింక్లర్ విధానాలను విస్తృతంగా అమలు చేయాలి. ఒకే రకమైన పంటలను సాగు చేయకుండా పంటల మార్పిడి విధానాన్ని పాటించాలి. రైతులకు వాతావరణ సమాచారాన్ని ముం దుగానే అందించాలి.

అటవీ సంరక్షణ కూడా కరువును తగ్గించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. చెట్లను నరికివేయడం ఆపాలి. పెద్దఎత్తున మొక్కలు నాటే కార్యక్రమాలు చేపట్టాలి. షెల్టర్ బెల్ట్స్, వుడ్‌లాట్స్ వంటి పద్ధతులను ప్రోత్సహించాలి. ఇవి నేల కోతను తగ్గించడమే కాకుం డా స్థానిక వాతావరణ సమతుల్యతను కాపాడతాయి. ప్రభుత్వం ఇప్పటికే కమాండ్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్, ఇంటిగ్రేటెడ్ వాటర్‌షెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రాం, జాతీయ కార్యాచరణ కార్యక్రమం వంటి పథకాలను అమలు చేస్తోంది.

అయితే ప్రభుత్వ చర్యలతో పాటు ప్రజల్లో కూడా అవగాహన పెరగాలి. ప్రతి నీటిబొట్టును విలువైన వనరుగా భావించే సంస్కృతి ఏర్పడాలి. కరు వును జయించడం అంటే కేవలం నీటిని నిల్వ చేయడం కాదు, ప్రకృతితో సమతుల్య జీవన విధానాన్ని తిరిగి నిర్మించుకోవడం.

భూమిని కాపాడితేనే భవిష్యత్ తరాలకు జీవనాధారం మిగులుతుంది. ఈరోజు మన ం నీటిని కాపాడకపోతే, రేపటి తరాలు జీవనాన్నే వెతకాల్సిన పరిస్థితి వస్తుంది. ప్రకృ తిని రక్షించడం అంటే మనుగడను రక్షించుకోవడమే. కరువును తరిమికొట్టే పోరాటం ఇప్పుడు ప్రతి పౌరుడి బాధ్యతగా మారాలి.

 వ్యాసకర్త: శ్రీ జైరాం కాంపిటీటివ్ అకాడమీ ఫౌండర్