ఇదీ వాస్తవ సామాజిక న్యాయం

భారతదేశంలో వెనుకబడిన తరగతుల సామాజిక న్యాయ పోరాటంలో మండల్ కమిషన్ ఒక చారిత్రక మలుపు అయితే, మండల్ తర్వాత ఓబీసీలకు లభిస్తున్న రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు అన్ని కులాలకు సమానంగా అందుతున్నాయా అనే ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికిన ప్రయత్నమే జస్టిస్ జీ రోహిణి కమిషన్. ఈ రెండు కమిషన్ల మధ్య దాదాపు మూడున్నర దశాబ్దాల సామాజిక-రాజకీయ ప్రయాణం ఉంది.

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 340 ప్రకారం సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాల పరిస్థితిని అధ్యయనం చేయడానికి కమిషన్లు ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఈ నేపథ్యంలో 1979లో బి.పి.మండల్ అధ్యక్షతన రెండవ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ ఏర్పడింది.

మండల్ కమిషన్ నివేదిక ఆధారంగా కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఓబీసీలకు 27 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించే నిర్ణయాన్ని 1990లో తీసుకున్నారు. ఈ విధానానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్నలను సుప్రీంకోర్టు ఇంద్రా సాహ్నీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో 1992లో పరిశీలించింది.

సుప్రీంకోర్టు ఓబీసీ రిజర్వేషన్‌ను సమర్థించడంతో పాటు, సామాజికంగా ముందుకువచ్చిన క్రీమీలేయర్‌ను రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాల నుంచి తొలగించాలని స్పష్టం చేసింది. అదే తీర్పులో వెనుకబడిన తరగతులను అవసరమైతే బ్యాక్‌వర్డ్ అండ్ మోర్ బ్యాక్‌వర్డ్ వంటి ఉపవర్గాలుగా వర్గీకరించడం న్యాయపరంగా అసంభవం కాదని ఉపవర్గీకరణకు రాజ్యాంగపరమైన మార్గం ఉందని స్పష్టం చేసింది.

అంతకు పూర్వం బాలాజీ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ మైసూరు కేసు 1961లో ఓబీసీల ఉపవర్గీకరణ ఆర్టికల్ 15(4) ప్రకారం చెల్లదని తీర్పు ఇచ్చింది. ఆ తరువాతి దశాబ్దాల్లో ఓబీసీలలోనే రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు కొద్దిమంది కులాలకు ఎక్కువగా చేరుతున్నాయనే ప్రశ్న బలపడింది.

రోహిణి కమిషన్ ఎందుకు అవసరమైం ది?: ఈ ప్రశ్నకు కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వయంగా ఇచ్చిన కారణం చాలా ముఖ్యమైనది. 2017 ఆగస్టులో కేంద్ర కేబినెట్ ఆర్టికల్ 340 కింద ఓబీసీల ఉపవర్గీకరణను పరిశీలించేందుకు కమిషన్ ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది. 2017 అక్టోబర్ 2న జస్టిస్ జీ రోహిణి అధ్యక్షతన కమిషన్ ఏర్పడింది.

కమిషన్ ప్రధానంగా మూడు అంశాలను పరిశీలించాల్సి ఉంది: 1. ఓబీసీలలో రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు సమానంగా పంపిణీ అవుతున్నాయా? 2. ఓబీసీలను శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఉపవర్గీకరించడానికి ఏ ప్రమాణాలు ఉపయోగించాలి?

3. కేంద్ర ఓబీసీ జాబితాలోని కులాలు, ఉపకులాలు, పర్యాయపదాలు, స్పెల్లింగ్ లోపాలు, పునరావృతాలు, అస్పష్టతలను సరిచేయడం ఎలా? కాగా, తరువాత 2020 లో నాలుగో అంశంగా కేంద్ర ఓబీసీ జాబితాలోని తప్పులు, పునరావృతాలు, అస్పష్టతలను సరిచేయడం కూడా అధికారికంగా చేర్చారు. 

కమిషన్ వెలుగులోకి తెచ్చిన అసమానత: రోహిణి కమిషన్ 2018లో సుమారు 1.3 లక్షల కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, అలాగే కేంద్ర ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో ఓబీసీలకు లభించిన ప్రవేశాల సమాచారాన్ని పరిశీలించింది. ఆ విశ్లేషణలో బయటపడిన విషయం అత్యంత కీలకమైనది.

97 శాతం ఓబీసీ రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు కేవలం 25 శాతం ఓబీసీ కులాలకు వెళ్లాయి. అంతేకాదు, సుమా రు 24.95 శాతం ప్రయోజనాలు కేవలం 10 ఓబీసీ సమూహాలకే లభించాయి.

సుమా రు 983 ఓబీసీ సమూహాలకు ఉద్యోగాలు, విద్యాసంస్థల్లో ఎలాంటి ప్రాతినిధ్యం లేదని, మరో 994 సమూహాలకు కలిపి కేవలం 2.68 శాతం ప్రాతినిధ్యం ఉందని కమిషన్ విశ్లేషణ వెల్లడించింది.

ఇది ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది: 27 శాతం రిజర్వేషన్ ఉందనేది ఒక విషయం; ఆ 27 శాతం ప్రయోజనం ఓబీసీలలోని అన్ని వర్గాలకు చేరుతోంది అనేది మరో విషయం. అందుకే రోహిణి కమిషన్ అవసరం ఏర్పడింది.

కమిషన్ సిఫారసులు ఏమిటి?

రోహిణి కమిషన్ తన నివేదికను 2023 జూలై 31న రాష్ట్రపతికి సమర్పించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా నివేదిక సమర్పించిన విషయాన్ని మాత్రమే ప్రకటించింది; పూర్తి నివేదికను ప్రజల ముందుంచలేదు.

అయితే వివిధ విశ్వసనీయ నివేదికలు, కమిషన్ అధ్యయనాల ఆధారంగా బయటకు వచ్చిన వివరాల ప్రకారం, కేంద్ర ఓబీసీ జాబితాలోని సుమారు 2,600కు పైగా కులాలను నాలుగు ఉపవర్గాలుగా విభజించి, ప్రస్తుత 27 శాతం కోటాలో వేర్వేరు వాటాలు కేటాయించే నమూనా పరిశీలించినట్లు తెలుస్తోంది.

విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉన్న నమూనా ప్రకారం ఓబీసీ జాబితాలో ఉన్న దాదాపు 2,600 కంటే ఎక్కువ కులాలలో కొన్ని కులాలకే ఎక్కువ రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయనే పరిశీలనతో ఈ కమిషన్ అధ్యయనం చేపట్టింది. కమిషన్ సిఫారసుల ప్రకారం 27% ఓబీసీ రిజర్వేషన్లను నాలుగు ప్రధాన కేటగిరీలుగా వర్గీకరించాలని ప్రతిపాదించింది.

అంటే మొత్తం 27 శాతాన్ని అలాగే కొనసాగిస్తూ, దాని లోపలే ఉపవర్గీకరణ చేయాలనే నమూనా. అయితే ఈ సంఖ్యలను కేంద్ర ప్రభుత్వం పూర్తి నివేదికగా అధికారికంగా ప్రజలకు విడుదల చేయనందున, వీటిని తుది ప్రభుత్వ నిర్ణయంగా కాకుండా నివేదికపై వచ్చిన ప్రచురిత వివరాలుగా చూడాలి.

ఉపవర్గీకరణ రాష్ట్రాల అనుభవం

ఓబీసీలలో ఉపవర్గీకరణ అనే ఆలోచన కొత్తది కాదు. వివిధ రాష్ట్రాలు తమ సామాజిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వెనుకబడిన వర్గాల లోపల వేర్వేరు వర్గీకరణ పద్ధతులను అనుసరించాయి. తెలంగాణలో, బీసీ రిజర్వేషన్లలో ఏ, బీ, సీ, డీ, ఈ అనే ఐదు గ్రూపుల వర్గీకరణ చాలాకాలంగా ఉంది.

వృత్తి, సామాజిక వెనుకబాటుతనం, చారిత్రక పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకుని వివిధ బీసీ సమూహాలను వేర్వేరు గ్రూపులుగా విభజించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కూడా బీసీలను ఏ, బీ, సీ, డీ, ఈ గ్రూపులుగా వర్గీకరించిన విధానం ఉంది.

ముఖ్యంగా అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాలకు రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు చేరేలా ఉపవర్గీకరణ అవసరమనే భావన ఈ విధానాల్లో కనిపిస్తుంది. పంజాబ్‌లో ఎస్సీలలో ఉపవర్గీకరణకు సంబంధించిన విధానం, తమిళనాడులో అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాల కోసం ప్రత్యేక వర్గీకరణ వంటి ఉదాహరణలు కూడా భారతదేశంలో ఒకే రిజర్వేషన్ కేటగిరీలో అంతర్గత అసమానతలను పరిష్కరించడానికి రాష్ట్రాలు ప్రయత్నించిన విషయాన్ని చూపిస్తున్నాయి.

అందువల్ల ఉపవర్గీకరణను అసాధారణమైన లేదా కొత్త ఆలోచనగా చూడటం సరైంది కాదు. అయితే ఒక విషయం అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఏ రాష్ట్రంలోనైనా ఉపవర్గీకరణ రాజకీయ అంచనాలపై కాకుండా, శాస్త్రీయమైన డేటా ఆధారంగా ఉండాలి.

కేంద్రం ఎందుకు అమలు చేయలేదు?:   ఇదే ఇప్పుడు అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న. మొదటిది, రోహిణి కమిషన్ నివేదిక ప్రజలకు పూర్తిగా అందుబాటులో లేదు. నివేదికను 2023లో రాష్ట్రపతికి సమర్పించినప్పటికీ, దాని పూర్తి సిఫారసులను కేంద్రం బహిరంగపరచలేదు.

అందువల్ల ప్రభుత్వం ఏ అంశాన్ని అంగీకరించింది, ఏ అంశాన్ని తిరస్కరించిందనే విషయంపై అధికారిక స్పష్టత లేదు. రెండవది, కులాల జనాభా గణాంకాల కొరత. ఒక కులానికి ఎంత శాతం రిజర్వేషన్ ఇవ్వాలి, అంటే ఆ కుల జనాభా, విద్య, ఉద్యోగాలు, సామాజిక-ఆర్థిక స్థితి, ఇప్పటికే పొందిన ప్రాతినిధ్యం వంటి అంశాలపై బలమైన డేటా అవసరం.

రోహిణి కమిషన్ కూడా తాజా కులాల వారీ జనాభా డేటా లేకపోవడం ఒక పరిమితిగా ఎదుర్కొంది. మూడవది, రాజకీయంగా ఇది అత్యంత సున్నితమైన నిర్ణయం. ఓబీసీ అనే ఒకే పెద్ద రాజకీయ- సామాజిక వర్గం లోపల ఉపవర్గీకరణ చేస్తే, ఎక్కువ ప్రయోజనాలు పొందుతున్న వర్గాలకు తగ్గుదల ఏర్పడవచ్చు.

అదే సమయంలో ఇప్పటివరకు ప్రయోజనాలు పొందని అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాలకు కొత్త అవకాశాలు వస్తాయి. కాబట్టి దీనికి రాజకీయ ప్రతిఘటన సహజం. నాలుగవది, చట్టపరమైన, పరిపాలనా ప్రక్రియ. కేంద్ర ఓబీసీ జాబితా, నియామక విధానాలు, విద్యా ప్రవేశాలు, రోస్టర్ వ్యవస్థ వంటి అనేక అంశాలను మార్చాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల కమిషన్ నివేదిక వచ్చినంత మాత్రాన అది స్వయంచాలకంగా అమల్లోకి రాదు.

భవిష్యత్తులో ఏం చేయాలి?

భారతదేశం ఇప్పుడు ఒక కీలకమైన దశలో ఉంది. కేవలం ఓబీసీలకు 27 శాతం రిజర్వేషన్ ఉందని చెప్పడం సరిపోదు. ఆ 27 శాతం ఎవరికి చేరింది? ఎవరికి చేరలేదు? ఎందుకు చేరలేదు? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానం కావాలి. అందుకు మొదటి అవసరం కులగణనతో కూడిన విశ్వసనీయ జనాభా డేటా.

జనాభా ఎంత ఉందో మాత్రమే కాదు, ప్రతి కులానికి విద్య, ఉద్యోగం, ఆదాయం, భూమి, వృత్తి, ప్రభుత్వ సేవల్లో ప్రాతినిధ్యం వంటి సామాజికO -ఆర్థిక సూచికలను కూడా శాస్త్రీయంగా సేకరించాలి. రెండవది, ప్రతి కులానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు కోడ్ ఉంటే కులాల పేర్లలో స్పెల్లింగ్, పర్యాయపదాలు, ఉపకులాల గందరగోళం తగ్గుతుంది.

భవిష్యత్ విధానాలకు నాణ్యమైన డేటాబేస్ ఏర్పడుతుంది. మూడవది, రోహిణి కమిషన్ నివేదికను పార్లమెంట్ ముందుంచి బహిరంగ చర్చకు తీసుకురావాలి. దాని సిఫారసులను నిపుణులు, రాష్ట్రాలు, ఓబీసీ సంస్థలు, సామాజిక సంఘాలు పరిశీలించే అవకాశం ఇవ్వాలి. నాలుగవది, ఉపవర్గీకరణను కేవలం ఉద్యోగాలు,

విద్యకు పరిమితం చేయకుండా సామాజిక న్యాయపు విస్తృత విధానంగా చూడాలి. అత్యంత వెనుకబడిన కులాలకు విద్య, స్కాలర్‌షిప్‌లు, హాస్టళ్లు, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఆర్థిక సహాయం, వ్యాపార అవకాశాలు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వంటి రంగాల్లో ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు అవసరం.

మండల్ కమిషన్ దేశానికి ఒక గొప్ప ప్రశ్న వేసింది: వెనుకబడిన వర్గాలకు అధికారంలో, ఉద్యోగాల్లో, విద్యలో వాటా ఎంత? రోహిణి కమిషన్ ఆ ప్రశ్నను మరో మెట్టుకు తీసుకెళ్లింది: ఓబీసీలకు వచ్చిన వాటాలో ప్రతి ఓబీసీ కులానికి ఎంత వాటా వచ్చింది? ఇది మండల్‌కు వ్యతిరేకమైన ప్రశ్న కాదు.

నిజానికి మండల్ సామాజిక న్యాయ లక్ష్యాన్ని మరింతగా అమలు చేయడానికి అవసరమై న తదుపరి ప్రశ్న. ఒక పెద్ద వర్గానికి 27 శాతం రిజర్వేషన్ ఇచ్చి, ఆ ప్రయోజనాలు కొద్దిమంది కులాలకే పరిమితమైతే, రాజ్యాం గం ఉద్దేశించిన సమాన అవకాశాల లక్ష్యం పూర్తిగా నెరవేరినట్లు చెప్పలేం. అదే సమయంలో ఉపవర్గీకరణ కూడా జనాభా గణాంకాలు, ప్రాతినిధ్య డేటా, సామాజిక వెనుకబాటుతనం వంటి ఆధారాలతో శాస్త్రీయంగా జరగాలి.

అందువల్ల భవిష్యత్తు దిశ స్పష్టంగా ఉండాలి. కులగణన కులాలవారీ డేటా ప్రాతినిధ్య విశ్లేషణ ఓబీసీ ఉపవర్గీకరణ సమాన పంపిణీ నిరంతర సమీక్ష. ఇదే మండల్ తర్వాతి దశలో రిజర్వేషన్ నుంచి వాస్తవ సామాజిక న్యాయం వైపు భారతదేశం వేయాల్సిన అడుగు.

 వ్యాసకర్త: విశ్రాంత ఐఏఎస్, బీసీ ఇంటెలెక్చువల్ ఫోరమ్ చైర్మన్