అసమానతలకు అద్దం

రాష్ట్రంలో 67 శాతం వర్గాలు ఇంకా వెనుకబాటులోనే..

ప్రైవేట్ రంగంలో ఓసీ కులాల ఆధిపత్యం

సీపెక్ సర్వేతో లెక్క తేలింది

ఇక మేమెంతో.. మాకంత అంటున్న బీసీలు

1. విద్యావకాశాల్లో కులాల మధ్య భారీ వ్యత్యాసం 
2. రోజువారీ కూలీల్లో ఎస్సీలే అధికం 
3. చర్చనీయాంశంగా బీసీ రిజర్వేషన్

హైదరాబాద్, ఏప్రిల్ 16 (విజయక్రాంతి): తెలంగాణలో కులాలవారీగా జనాభా, సామాజిక, ఆర్థిక స్థితిగతులను తెలుసుకునేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మకంగా చేపట్టిన సీపెక్ సర్వే రాష్ట్రవ్యా ప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది. ఎవ రు ఎంత వెనుకబడి ఉన్నారు? అనే అం శంపై ఇప్పటివరకు ఊహాగానాలకే పరిమితమైన అంకెలు ఈ నివేదికతో స్పష్ట మయ్యాయి. రాష్ట్ర జనాభాలో సుమారు 67 శాతం మంది సగటు స్థాయికంటే వెనుకబాటులోనే ఉన్నారని తేలడం, అభివృద్ధి ఫలాలు సమానంగా అందలేదనే వాస్తవాన్ని సీపెక్ సర్వే ముందుకు తెచ్చింది.

ఈ సర్వే కేవలం గణాంకాలకే పరిమితం కాకుండా, తెలంగాణలో ఉన్న అసమానతలను బహిర్గతం చేసింది. భూమి యాజమాన్యం కొద్ది అగ్రకులాల వద్దే కేంద్రీకృతమై ఉండటం, గిరిజన, దళితవర్గాలు ఇంకా కూలీ ఆధారిత జీవ న విధానంలోనే చిక్కుకుపోవడం, విద్య లో ఉన్న భారీ అంతరాల వంటివి తీవ్రమైన సామాజిక అసమానతను స్పష్టంచే స్తున్నాయి. ఒకవైపు కొన్ని వర్గాలు ప్రైవే ట్ రంగం, ఉన్నత విద్య, పట్టణ అవకాశాలను అధిరోహిస్తుంటే, మరోవైపు అనే కవర్గాలు ఇంకా ప్రాథమిక అవసరాల కోసమే పోరాడుతున్నాయి.

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో బీసీ వర్గాల డిమాండ్ అయిన జనాభా ప్రాతిపదికగా రిజర్వేషన్ మళ్లీ ప్రధాన అజెండాగా మారింది. సర్వేలో బయటపడ్డ గణాంకాలు బీసీలు రాష్ట్రంలో పెద్ద శాతం ఉన్నారని సూచిస్తుండగా, వారిలో కూడా గణనీయమైన వెనుకబాటు ఉన్న కులాలు అధికంగా ఉన్నాయని వెల్లడవుతోంది. ఇది రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను పునర్ నిర్వచించాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తోంది. అయితే దేశవ్యాప్తంగా అమలులో ఉన్న 50 శాతం రిజర్వేషన్ పరిమితి ఇక్కడ కీలక సమస్య అవుతున్నది.

దీంతోపాటు బీసీలలోనే ఉన్న అంతర్గత అసమానత ఉందని, అన్ని బీసీ కులాలు ఒకే స్థాయిలో లేవని సర్వే స్పష్టంచేస్తోంది. రాజకీయంగా చూస్తే, ఈ సర్వే ప్రభావం మరింత గట్టిగా కనిపించే అవకాశం ఉంది. ఎన్నికల సమయంలో కులాల సమీకరణలు కీలక పాత్ర పోషించే నేపథ్యంలో, ఈ డేటా పార్టీల వ్యూహాలను పూర్తిగా మార్చే అవకాశం ఉంది. బీసీ ఓటు బ్యాంకును ఆకర్షించేందుకు పార్టీలు రిజర్వేషన్ హామీలను మరింత బలంగా వినిపించవచ్చు.

అదే సమయంలో, ఇతర వర్గాల నుంచి వ్యతిరేకత కూడా వచ్చే అవకాశం ఉండటం వల్ల ఇది సున్నితమైన రాజకీయ అంశంగా మారుతుంది. అయితే ఈ డేటా రిజర్వేషన్ వ్యవస్థలో మార్పులకు బలమైన ఆధారమవుతుందా? లేక రాజకీయ చర్చలకే పరిమితమవుతుందా? అనే అంశంపై ప్రస్తుతం తీవ్రమైన చర్చ కొనసాగుతోంది. 

50 శాతం దినసరి కూలీలే.. 

రాష్ట్రంలో అభివృద్ధి పెరిగినా, ఉద్యోగాలు, జీవనోపాధి విషయంలో అవకాశాలు సమానంగా అందరికీ చేరలేదని ఈ నివేదిక సూచిస్తోంది. సర్వే ప్రకారం రోజువారీ కూలీ పనులపై ఆధారపడే వర్గాల్లో ఎస్సీ, ఎస్టీ కులాలే అధికంగా ఉన్నాయి. కొన్ని కులాల్లో 50 శాతం వరకు ప్రజలు దినసరి కూలీలుగా జీవనం సాగిస్తున్నారని తేలింది . ఇది ఆర్థిక అస్థిరతను, స్థిర ఉపాధి అవకాశాల లోపాన్ని స్పష్టంగా చూపుతోంది. వ్యవసాయ కూలీల్లో కూడా ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.

గిరిజన, దళిత వర్గాల్లో పెద్దశాతం మంది భూమి లేకుండా వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేస్తున్నారు. రాష్ట్ర సగటు 19 శాతం ఉండగా, కొన్ని గిరిజన కులాల్లో ఇది 50 శాతం దాటడం తీవ్ర అసమానతను తెలియజేస్తోంది . ఇక ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంది. ఉన్నత విద్య, పోటీ పరీక్షల ప్రాప్యత ఉన్న అగ్ర కులాలు ఈ రంగంలో ముందంజలో ఉన్నాయి. కొన్ని కులాల్లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ప్రాతినిధ్యం రాష్ట్ర సగటుతో పోలిస్తే పలుమార్లు ఎక్కువగా ఉండగా, గిరిజన, దళిత వర్గాల్లో ఇది చాలా తక్కువగా ఉంది.

ప్రైవేట్ రంగంలో.. 

ప్రైవేట్ రంగంలో కూడా ఇదే ధోరణి కొనసాగుతోంది. ఉన్నత విద్య, పట్టణ అవకాశాలు, నెట్‌వర్క్‌లు ఉన్న జనరల్ కులాలు ప్రైవేట్ రంగంలో ఆధిపత్యం చాటుతున్నాయి. కొన్ని కులాల్లో 25 శాతానికి పైగా ప్రజలు ప్రొఫెషనల్ ఉద్యోగాల్లో ఉండగా, గిరిజన, దళిత వర్గాల్లో ఇది 2 శాతానికి కూడా తగ్గిపోవడం గమనార్హం. కొంతమంది బీసీ కులాలు ఇప్పటికీ సంప్రదాయ వృత్తులపైనే ఆధారపడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు దర్జీ, వడ్రంగి, నాయి వంటి వృత్తులు. ఈ వృత్తులు ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థలో తక్కువ ఆదాయం ఇచ్చే కారణంగా, ఈ వర్గాలు ఆర్థికంగా వెనుకబడే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.

ఇక నరేగా వంటి ప్రభుత్వ ఉపాధి పథకాలపై ఆధారపడే వర్గాలు కూడా ఎక్కువగా వెనుకబడినవే. ఇది స్థిరమైన ఉద్యోగాల లేమిని మరోసారి స్పష్టం చేస్తోంది. తెలంగాణలో ఉపాధి అవకాశాలు కేవలం విద్య లేదా నైపుణ్యాల ఆధారంగా మాత్రమే కాకుండా, కులం, ఆర్థిక స్థితి, సామాజిక నేపథ్యం వంటి అంశాలపై కూడా ఆధారపడి ఉన్నాయని సీపెక్ సర్వే స్పష్టంగా చెబుతోంది. ఉపాధి వ్యవస్థలో సమాన అవకాశాలు అందరికీ చేరకపోతే, అభివృద్ధి అసమానంగానే కొనసాగుతుందనే సందేశాన్ని ఈ నివేదిక బలంగా వినిపిస్తోంది.

అనేక వర్గాలకు కూలీనే ఆధారం..

భూమి యాజమాన్యం, వ్యవసాయ అవకాశాలు కొద్ది వర్గాలకే పరిమితమవుతుండగా, పెద్దశాతం ప్రజలు ఇప్పటికీ కూలీ ఆధారిత జీవన విధానంలోనే కొనసాగుతున్నారని సీపెక్ నివేదిక వెల్లడించింది. సర్వే ప్రకారం గిరిజన, దళిత వర్గాల్లో భూమిలేని కుటుంబాలు అధికంగా ఉన్నాయి. ఫలితంగా ఈ వర్గాల ప్రజలు వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేయడం తప్ప మరో మార్గం లేకుండా పోతోంది. కొన్ని గిరిజన కులాల్లో వ్యవసాయ కూలీల శాతం 50 శాతం దాటడం, భూమి యాజమాన్యంలో ఉన్న తీవ్ర అసమానతను స్పష్టంచేస్తోంది.

ఇక అగ్ర కులాల్లో మాత్రం పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. భూమి యాజమాన్యం అధికంగా ఉండటం వల్ల ఈ వర్గాలు వ్యవసాయంలో యజమానులుగా కొనసాగుతుండగా, కూలీ పనులపై ఆధారపడే శాతం చాలా తక్కువగా ఉంది. ఇది వ్యవసాయ రంగంలో కూడా కులాల ఆధిపత్యం కొనసాగుతోందనే సంకేతాలను ఇస్తోంది. కొన్ని బీసీ వర్గాలు కూడా ఇదే కూలీ వ్యవస్థలో చిక్కుకుపోయినట్లు సర్వే తెలిపింది.

సంప్రదాయంగా వ్యవసాయానికి అనుబంధ వృత్తులపై ఆధారపడే ఈ వర్గాలు, ఆధునిక వ్యవసాయ మార్పులకు అనుగుణంగా ఎదగలేకపోవడం వల్ల ఆర్థికంగా వెనుకబడుతున్నాయి. వ్యవసాయం లో యాంత్రీకరణ పెరుగుతున్నప్పటికీ, భూమిలేని వర్గాలకు ఇది ఉపాధి అవకాశాలను మరింత తగ్గించే పరిస్థితి తీసుకొస్తోంది. దినసరి కూలీలకు పని రోజులు తగ్గడం, ఆదాయం అస్థిరంగా మారడం వంటి సమస్యలు ఎక్కువవుతున్నాయి. ఇక పంటలపై ఆధారపడే రైతు కుటుంబాల్లో కూడా వ్యత్యాసం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

పెద్ద భూమి కలిగిన వర్గాలు మార్కెట్ లాభాలు పొందుతుండగా, చిన్న రైతులు, కౌలు రైతులు అప్పుల బారిన పడే పరిస్థితి కొనసాగుతోంది. తెలంగాణలో వ్యవసాయం కేవలం ఆర్థిక కార్యకలాపం మాత్రమే కాకుండా, కులాల మధ్య ఉన్న అసమానతలను ప్రతిబింబించే ప్రధాన రంగంగా మారింది. భూమి యాజమాన్యం, కూలీ వ్యవస్థ, ఉపాధి అవకాశాలు ఒక అసమాన వ్యవసాయ నిర్మాణాన్ని సూచిస్తున్నాయి. 

అసమాన జీవన ప్రమాణాలు..

రాష్ట్రం అభివృద్ధి దిశగా ముందుకు సాగుతున్నప్పటికీ, ప్రాథమిక వసతుల ప్రాప్యతలో అన్ని వర్గాలకు సమాన అవకాశాలు అందలేదని నివేదిక వెల్లడించింది. సర్వే ప్రకారం గిరిజన, దళిత వర్గాల్లో నివాస పరిస్థితులు ఇంకా ఆందోళనకరంగానే ఉన్నాయి. పక్కా ఇళ్లు, శుద్ధ తాగునీరు, విద్యుత్ వంటి ప్రాథమిక సదుపాయాలు ఈ వర్గాలకు పరిమితంగానే అందుతున్నాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, ప్రత్యేకంగా గిరిజన హాబిటేషన్లలో మౌలిక సదుపాయాల లోపం తీవ్రంగా కనిపిస్తోంది. ఇక పట్టణ ప్రాంతాల్లో కూడా అసమానతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.

స్లమ్ ప్రాంతాల్లో నివసించే వర్గాల్లో ఎక్కువగా ఎస్సీ, ఎస్టీ, పేద బీసీ వర్గాలే ఉండటం గమనార్హం. ఇక్కడ నివాసాలు చిన్నవిగా ఉండటం, పారిశుధ్య సదుపాయాల లోపం వంటి సమస్యలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అగ్ర కులాలు, ఆర్థికంగా బలమైన వర్గాలు మాత్రం మెరుగైన నివాస సదుపాయాలు, పట్టణ మౌలిక వసతులను సులభంగా పొందుతున్నాయి. పక్కా ఇళ్లు, ప్రైవేట్ నీటి వనరులు, శుభ్రమైన పరిసరాలు వంటి అంశాల్లో ఈ వర్గాలు ముందంజలో ఉన్నాయి.

శుద్ధ తాగునీరు, పారిశుధ్యం, ఆరోగ్య సదుపాయాల్లో కూడా వ్యత్యాసం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. కొన్ని వెనుకబడిన వర్గాల్లో ఈ సేవలు పూర్తిగా అందుబాటులో లేకపోవడం, వారి ఆరోగ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతోందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఇక విద్యుత్, డిజిటల్ సదుపాయాల విషయంలో కూడా అంతరం ఉంది.

ఇంటర్నెట్, స్మార్ట్ డివైస్లు వంటి ఆధునిక సదుపాయాలు అగ్ర వర్గాలకు ఎక్కువగా అందుబాటులో ఉండగా, పేద వర్గాల్లో ఇవి పరిమితంగా ఉన్నాయి. ఇది విద్య, ఉపాధి అవకాశాలపై కూడా ప్రభావం చూపుతోంది. అభివృద్ధి గణాంకాల్లో కనిపిస్తున్న పురోగతి ప్రజల రోజువారీ జీవితాల్లో మాత్రం అసమానతల రూపంలో కొనసాగుతుందనే వాస్తవాన్ని ఈ నివేదిక మరోసారి గుర్తు చేసింది. 

సంక్షేమ పథకాల అమలులో అసమతౌల్యం..

ప్రభుత్వాలు భారీగా నిధులు ఖర్చు చేస్తూ పథకాలు అమలు చేస్తున్నప్పటికీ, వాటి ప్రయోజనాలు అన్ని వర్గాలకు సమానంగా చేరడం లేదని నివేదిక స్పష్టం చేసింది. సర్వే విశ్లేషణ ప్రకారం అత్యంత వెనుకబడిన ఎస్సీ, ఎస్టీ, పేద బీసీ వర్గాలకు పథకాల పూర్తి ప్రయోజనం అందడం లేదు. అర్హత ఉన్నప్పటికీ అవగాహన లోపం, పరిపాలనా సమస్యలు, స్థానిక స్థాయి లోపాలు వంటి కారణాలతో చాలా మంది లబ్ధిదారులు పథకాల నుంచి బయటపడుతున్నారని తేలింది.

మరోవైపు కొంతమంది సామాజికంగా, ఆర్థికంగా బలమైన వర్గాలు పథకాల లబ్ధిని అధికంగా పొందుతున్నట్లు సూచనలు ఉన్నాయి. సమాచారం, సంబంధాలు, దరఖాస్తు ప్రక్రియపై అవగాహన ఉండటం వల్ల వీరు ముందంజలో ఉన్నారని నిపుణులు చెబుతున్నారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉంది. పేద, అక్షరాస్యత తక్కువ వర్గాలు పథకాల గురించి సరైన సమాచారం లేకపోవడం, డిజిటల్ విధానాల వినియోగంలో ఇబ్బందులు పడటం వల్ల ప్రయోజనాలు పొందలేకపోతున్నారు.

పట్టణ ప్రాంతాల్లో కూడా స్లమ్ ప్రాంతాల్లో నివసించే వర్గాలు ఇదే సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఇక పథకాల లక్ష్యం నెరవేరడంలో కూడా లోపాలు ఉన్నాయని సర్వే సూచిస్తోంది. నిజంగా అవసరమైన వారికి పూర్తిస్థాయిలో చేరకపోవడం, కొన్నిసార్లు అర్హులు కాకపోయినా లబ్ధి పొందడం వంటి పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి.

సంక్షే మ పథకాల ప్రభావం పెరగాలంటే అర్హుల గుర్తింపు ప్రక్రియను మెరుగుపరచడం, గ్రామ స్థాయిలో అవగాహన పెంచడం, డిజిటల్ యాక్సెస్ సులభతరం చేయడం, పారదర్శకత పెంచడం అ త్యవసరమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. తెలంగాణలో సంక్షేమ పథకాల ఉద్దేశ్యం సరైనదే అయినప్పటికీ, అమలులో ఉన్న ఈ అసమతౌల్యం వల్ల నిజంగా అవసరమైన వర్గాలకు పూర్తి ప్రయోజనం అందడం లేదని సీపెక్ సర్వే స్పష్టం చేస్తోంది. 

అప్పుల చట్రంలో..

బ్యాంకింగ్ సదుపాయాలు విస్తరించినప్పటికీ, అన్నివర్గాలకు సమానంగా ఆర్థిక అవకాశాలు అందడం లేదని నివేదిక స్పష్టం చేసింది. సర్వే ప్రకారం గిరిజన, దళిత, పేద బీసీ వర్గాలు అత్యవసర అవసరాల కోసం ఎక్కువగా అప్పులపై ఆధారపడుతున్నా యి. ముఖ్యంగా పెళ్లిళ్లు, వైద్య ఖర్చులు, రోజువారీ అవసరాల కోసం తీసుకునే రుణాలు వీరిని అప్పుల చక్రంలోకి నెట్టేస్తున్నాయని తేలింది. బ్యాంకు రుణాల ప్రాప్యతలో కూడా స్పష్టమైన వ్య త్యాసం ఉంది.

భూమి, ఆస్తులు కలిగిన అగ్ర వర్గాలకు బ్యాంకుల నుంచి రుణాలు సులభంగా లభిస్తుండగా, భూమిలేని వర్గాలు మాత్రం పత్రాలు, గ్యారంటీలు లేకపోవడంతో బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ నుంచి బయటపడుతున్నాయి. ఫలితంగా, ఈ వర్గాలు ప్రైవేట్ మనీ లెండర్లపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. ప్రైవేట్ అప్పులపై అధిక వడ్డీ రేట్లు ఈ వర్గాల ఆర్థిక స్థితిని మరింత దెబ్బతీస్తున్నాయి. తిరిగి చెల్లించలేకపోవడం వల్ల అప్పులు పెరుగుతూ, దీర్ఘకాలిక పేదరికానికి దారి తీస్తున్నాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

స్వయం సహాయక సంఘాలు, మైక్రోఫైనాన్స్ సంస్థలు కొంతమేర సహాయం చేస్తున్నప్పటికీ, ఇవి అన్ని వర్గాలకు సమానంగా చేరడం లేదని సర్వే సూచిస్తోంది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అవగాహన లోపం, డిజిటల్ సదుపాయాల కొరత వంటి సమస్యలు దీనికి అడ్డంకులుగా మారుతున్నాయి. ఇక పట్టణ ప్రాంతాల్లో చిన్న వ్యాపారాలు ప్రారంభించడానికి అవసరమైన మూలధనం అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల పేద వర్గాలు స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను కోల్పోతున్నాయి.

బ్యాం కింగ్ సేవలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని వినియోగించుకునే సామర్థ్యం, అవగాహన లేకపోవడం పెద్ద సమస్యగా నిలుస్తోంది. తెలంగాణలో ఆర్థిక వ్యవస్థ అందరికీ అందుబాటులో ఉన్నట్టే కని పించినా, వాస్తవానికి కులం, ఆస్తులు, సామాజిక స్థితిగతుల ఆధారంగా రుణాల ప్రాప్యత మారుతున్నట్లు సీపెక్ సర్వే స్పష్టం చేస్తోంది. 

గ్రామీణ, పట్టణ జీవన ప్రమాణాల్లో వ్యత్యాసం..

రాష్ట్రం మొత్తం అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ, అవకాశాలు, వనరులు, జీవన ప్రమాణాలు గ్రామాలుపట్టణాల మధ్య సమానంగా పంపిణీ కాలేదని నివేదిక పేర్కొంది. సర్వే ప్రకారం విద్య, ఉపాధి, ఆదాయం వంటి కీలక రంగాల్లో పట్టణ ప్రాంతాలు ముం దంజలో ఉన్నాయి. ఉన్నత విద్యా సంస్థలు, ప్రైవేట్ ఉద్యోగాలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి అవకాశాలు పట్టణాల్లో ఎక్కువగా ఉండటంతో యువతకు అవకాశాలు విస్తరించాయి. అదే సమయంలో గ్రామీ ణ ప్రాంతాల్లో ఈ అవకాశాలు పరిమితంగానే ఉండటం గమనార్హం.

ఉపాధి విషయంలో గ్రామాల్లో పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉంది. వ్యవసాయం, దినసరి కూలీ పనులపైనే ఎక్కువ మంది ఆ ధారపడుతుండగా, స్థిరమైన ఉద్యోగాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నా యి. దీంతో గ్రామీణ యువత పట్టణాల వైపు వలస వెళ్లే పరిస్థితి పెరుగుతోందని సర్వే సూచిస్తోంది. విద్యలో కూడా ఇదే గ్యాప్ కనిపిస్తోంది. పట్టణాల్లో ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, ఇంగ్లీష్ మీడియం, డిజిటల్ లెర్నింగ్ సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉండగా, గ్రామాల్లో ప్రభుత్వ పాఠశాలలపైనే ఎక్కువ ఆధారపడాల్సి వస్తోంది.

ఇది విద్యా నాణ్యతలో వ్యత్యాసానికి దారితీస్తోంది. ఆరోగ్య, మౌలిక సదుపాయాల విషయంలో కూడా గ్రామీణ ప్రాంతాలు వెనుకబడి ఉన్నాయి. ఆసుపత్రులు, శుద్ధ తాగునీరు, పారిశుధ్యం, రవాణా వంటి సదుపాయాలు పట్టణాల్లో మెరుగ్గా ఉండగా, గ్రామాల్లో ఇవి పరిమితంగానే ఉన్నాయి. ఇక డిజిటల్ యాక్సెస్ విషయంలో కూడా వ్యత్యాసం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఇంటర్నెట్, స్మార్ట్‌ఫోన్లు, ఆన్లైన్ సేవలు పట్టణాల్లో విస్తృతంగా ఉండగా, గ్రామాల్లో అవి ఇంకా పూర్తిగా విస్తరించలేదు.

ఇది విద్య, ఉపాధి, ప్రభుత్వ సేవల ప్రాప్యతపై ప్రభావం చూపుతోంది. తెలంగాణలో అభివృద్ధి రెండు వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపిస్తోంది.. ఒకటి అవకాశాలతో ముందుకు దూసుకెళ్తున్న పట్టణ తెలంగాణ, మరొకటి ప్రాథమిక అవసరాలకే పోరాడుతున్న గ్రామీణ తెలంగాణ. ఈ వ్యత్యాసం తగ్గించకపోతే, సమగ్ర అభివృద్ధి లక్ష్యం సాధ్యం కాదనే హెచ్చరికను సీపెక్ సర్వే స్పష్టంగా ఇస్తోంది. 

కులాల వెనుకబాటు.. 

రాష్ట్రంలో అభివృద్ధి జరిగిందనే వాదనల మధ్య, వాస్తవానికి కులాల ఆధారంగా అవకాశాలు, వనరులు, జీవన ప్రమాణాల్లో భారీ అసమానతలు కొనసాగుతున్నాయని నివేదిక వెల్లడించింది. సర్వే ప్రకారం ఎస్సీ, ఎస్టీ వర్గాలు అత్యంత వెను కబాటులో ఉన్నాయని తేలింది. విద్య, ఉపాధి, భూమి యాజమాన్యం వంటి కీలక రంగాల్లో ఈ వర్గాలు ఇంకా వెనుకబడి ఉం డటం గమనార్హం. ముఖ్యంగా గిరిజన వర్గాల్లో విద్యా ప్రాప్యత తక్కువగా ఉండటం, స్థిర ఉపాధి అవకాశాలు లేకపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

బీసీ వర్గాల్లో కూడా ఒకే పరిస్థితి లేదని సర్వే స్పష్టం చేసింది. కొన్ని బీసీ కులాలు తీవ్రమైన వెనుకబాటులో ఉండగా, మరికొన్ని వర్గాలు రాష్ట్ర సగటు స్థాయికి దగ్గరగా లేదా అంతకంటే మెరుగ్గా ఉన్నాయని వెల్లడైంది. దీంతో బీసీల్లో అంతర్గత అసమానతల అంశం కూడా ముందుకు వచ్చింది. ఓసీ కులాలు అన్ని సూచికల్లో ముందంజలో ఉన్నట్లు నివేదిక పేర్కొంది. ఉన్నత విద్య, ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగాలు, భూమి యాజమాన్యంలో ఈ వర్గాల ఆధిపత్యం కొనసాగుతున్నట్లు తేలింది.

వారి అభివృద్ధి స్థాయి ఇతర వర్గాలతో పోలిస్తే గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉంది. మొత్తంగా రాష్ట్రంలోని 242 కులాల్లో 135 కులాలు సగటు స్థాయికంటే వెనుకబాటులో ఉన్నాయని, ఇవే సుమారు 67 శాతం జనాభాను కలిగి ఉన్నాయని సర్వే వెల్లడించింది . ఈ గణాంకాలు తెలంగాణలో అసమానత ఎంత లోతుగా ఉందో స్పష్టంగా చూపిస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో కులాల ఆ ధారంగా ఉన్న ఈ వ్యత్యాసాలను తగ్గించేందుకు లక్ష్యిత విధానాలు అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. అభివృద్ధి ఫలాలు సమానంగా అందరికీ చేరాలంటే విద్య, ఉపాధి, ఆర్థిక వనరుల పంపిణీలో మార్పులు అవసరమని అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

గిరిజనులే ఎక్కువ డ్రాప్ అవుట్.. 

తెలంగాణలో విద్యా రంగంలో కులాల మధ్య ఉన్న అసమానతలను సీపెక్ సర్వే స్పష్టంగా వెలుగులోకి తీసుకొచ్చింది. రాష్ట్రంలో సగటు విద్యా ప్రగతి పెరిగిందన్న వాదనల మధ్య, వాస్తవానికి గిరిజన, దళిత, కొన్ని బీసీ వర్గాలు ఇంకా తీవ్ర వెనుకబాటులోనే ఉన్నాయని నివేదిక తెలిపింది. సర్వే ప్రకారం గిరిజన వర్గాల్లో స్కూల్ డ్రాప్ అవుట్ రేటు అత్యధికంగా ఉంది. ముఖ్యంగా కొలాం, కోయ, గోండ్ వంటి గిరిజన కులాల్లో విద్య కొనసాగించే అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయని తేలింది.

పేదరికం, పాఠశాలల దూరం, కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితులు దీనికి ప్రధాన కారణాలుగా కనిపిస్తున్నాయి. ఉన్నత విద్యలో కూడా భారీ అంతరం బయటపడింది. రాష్ట్ర సగటుగా డిప్లొమా లేదా అంతకంటే పై స్థాయి చదువులు పూర్తి చేసిన వారి శాతం సుమారు 36 శాతం ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని గిరిజన కులాల్లో అది 5 శాతానికి కూడా చేరకపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. అదే సమయంలో అగ్ర కులాల్లో ఈ శాతం 30 శాతం వరకు ఉండటం స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపిస్తోంది.

ఇంగ్లీష్ మీడియం విద్యలో కూడా కులాల మధ్య స్పష్టమైన గ్యాప్ కనిపించింది. అగ్రకులాల్లో 70 శాతం వరకు యువత ఇంగ్లీష్ మీడియంలో చదివితే, గిరిజన వర్గాల్లో ఇది 10-15 శాతానికే పరిమితమవుతోంది. ఇది భవిష్యత్తు ఉపాధి అవకాశాలపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో చదివే అవకాశాలు కూడా అసమానంగా ఉన్నాయి. కొన్ని అగ్ర కులాల్లో 30 శాతానికి పైగా పిల్లలు ప్రైవేట్ స్కూళ్లలో చదువుతుండగా, గిరిజన వర్గాల్లో ఇది 1 శాతం వరకు మాత్రమే ఉండటం తీవ్ర అసమానతకు నిదర్శనం.

మరోవైపు ప్రభుత్వ పాఠశాలలపై ఆధారపడే వర్గాల్లో ఎస్సీ, ఎస్టీ, పేద బీసీ వర్గాలే ఎక్కువగా ఉన్నారు. ఈ పరిస్థితులు చూస్తే, విద్యావ్యవస్థలో సమాన అవకాశాలు అందరికీ చేరడం లేదని స్పష్టమవుతోంది. ముఖ్యంగా గిరిజన, దళిత ప్రాంతాల్లో పాఠశాలల సదుపాయాలు, నాణ్యమైన బోధన, ఆర్థిక సహాయం వంటి అంశాల్లో మెరుగులు అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఈ అసమానతలను తగ్గించకపోతే, సామాజిక న్యాయం లక్ష్యం చేరుకోవడం కష్టమేనని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

మహిళలు మరింత వెనుకబాటు.. 

అభివృద్ధి, విద్యావకాశాలు పెరిగినా మహిళల స్థితి ఇంకా అనేక వర్గాల్లో వెనుకబాటులోనే ఉందని నివేదిక స్పష్టం చేసింది. సర్వే ప్రకారం మహిళల్లో విద్యా వెనుకబాటు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. అనేక వెనుకబడిన వర్గాల్లో మహిళలు పదో తరగతి కంటే తక్కువ చదువు కలిగి ఉండటం ఎక్కువగా ఉంది . ముఖ్యంగా గిరిజన, దళిత వర్గాల్లో బాలికల విద్య మధ్యలోనే ఆగిపోవడం సాధారణంగా కనిపిస్తోంది. బాల్య వివాహాల సమస్య కూడా పూర్తిగా తగ్గలేదని సర్వే సూచిస్తోంది.

కొన్ని గ్రామీణ, గిరిజన ప్రాంతాల్లో ఇంకా చిన్న వయసులోనే వివాహాలు జరుగుతున్నాయి. ఇది మహిళల విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి అవకాశాలపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపుతోంది. ఉపాధి రంగంలో కూడా మహిళల ప్రాతినిధ్యం తక్కువగానే ఉంది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మహిళలు ఎక్కువగా కూలీ పనులకే పరిమితమవుతున్నారు. స్థిర ఉద్యోగాలు, ప్రొఫెషనల్ రంగాల్లో మహిళల సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉండటం గమనార్హం.

సామాజికంగా కూడా మహిళల స్వాతంత్య్రం పరిమితంగానే ఉందని సర్వే పేర్కొంది. కుటుంబ నిర్ణయాల్లో, ఆస్తుల యాజమాన్యంలో మహిళల పాత్ర తక్కువగా ఉండటం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. భూమి, ఆస్తులపై హక్కులు ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవ వినియోగంలో అవి పరిమితంగానే ఉన్నాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఇంటర్ క్యాస్ట్ మ్యారేజెస్ కూడా చాలా తక్కువగా ఉండటం, సమాజంలో ఇంకా కుల ఆధారిత పరిమితులు కొనసాగుతున్నాయని సూచిస్తోంది.

మహిళలపై సామాజిక ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ మార్పులు నెమ్మదిగా జరుగుతున్నాయి. డిజిటల్ యాక్సెస్, ఆరోగ్య సదుపాయాల విషయంలో కూడా మహిళలు వెనుకబడి ఉన్నారు. ఇంటర్నెట్ వినియోగం, స్మార్ట్ డివైస్‌ల ప్రాప్యతలో పురుషులతో పోలిస్తే మహిళలు వెనుకబాటులో ఉన్నట్లు తేలింది.

తెలంగాణలో మహిళల పరిస్థితి కేవలం ఆర్థిక అంశాలకే పరిమితం కాకుండా, సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిమితులతో కూడినదిగా ఉందని సీపెక్ సర్వే స్పష్టం చేస్తోంది. విద్య, ఉపాధి, స్వాతంత్య్రం మూడు రంగాల్లోనూ మహిళలకు సమాన అవకాశాలు అందకపోతే, అభివృద్ధి పూర్తి కాలేదనే సందేశాన్ని ఈ నివేదిక స్పష్టంగా చెబుతోంది.

భూమిపై అగ్రకులాల ఆధిపత్యం.. 

రాష్ట్రంలో భూమి యాజమాన్యం ఇప్పటికీ కొద్ది అగ్ర కులాల చేతుల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉండగా, పెద్దశాతం వెనుకబడిన వర్గాలు భూమిలేకుండా జీవనం సాగిస్తున్నట్లు నివేదిక స్పష్టం చేసింది. సర్వే ప్రకారం ఎస్సీ, ఎస్టీ వర్గాల్లో భూమిలేని కుటుంబాలు అధికంగా ఉన్నాయి. ఫలితంగా ఈ వర్గాలు వ్యవసాయ కూలీలుగా లేదా దినసరి కార్మికులుగా పనిచేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. భూమి లేకపోవడం వల్ల స్థిర ఆదాయం లేకపోవడం, ఆర్థిక భద్రత లేకపోవడం వంటి సమస్యలు వీటికి తోడవుతున్నాయి.

ఇక అగ్ర కులాల్లో మాత్రం పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంది. పెద్ద ఎత్తున వ్యవసాయ భూములు, పట్టణ ఆస్తులు ఈ వర్గాల వద్దే కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయని సర్వే సూచిస్తోంది. భూమి యాజమాన్యం ఉండటంతో బ్యాంకు రుణాలు, పెట్టుబడులు, వ్యాపార అవకాశాలు కూడా వీరికి సులభంగా అందుతున్నాయి. దీంతో ఆర్థికంగా మరింత ముందుకు వెళ్లే అవకాశాలు పెరుగుతున్నాయి. కొన్ని బీసీ వర్గాలు కూడా పరిమిత భూమితోనే జీవనం సాగిస్తున్నాయి.

చిన్న రైతులు, కౌలు రైతులుగా కొనసాగుతున్న ఈ వర్గాలు మార్కెట్ మార్పులు, వాతావరణ పరిస్థితుల ప్రభావానికి ఎక్కువగా గురవుతున్నాయి. భూమి ఉన్నప్పటికీ, అది ఆర్థిక భద్రతను పూర్తిగా అందించలేని పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో కూడా ఆస్తుల పంపిణీలో అసమానత స్పష్టంగా ఉంది. విలువైన స్థలాలు, ఇళ్లు, వాణిజ్య ఆస్తులు కొద్ది వర్గాల చేతుల్లోనే ఉండటం గమనార్హం. ఇక పేద వర్గాలు మాత్రం స్లమ్ ప్రాంతాల్లో లేదా అద్దె ఇళ్లలోనే నివసించాల్సి వస్తోంది.

నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, భూమి, ఆస్తుల అసమాన పంపిణీనే సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలకు ప్రధాన కారణంగా చెప్పవచ్చు. భూమి ఉన్నవారికి అవకాశాలు, వనరులు, అభివృద్ధి సులభంగా చేరుతుండగా, భూమి లేనివారు కూలీ ఆధారిత జీవనంలోనే చిక్కుకుపోతున్నారు. తెలంగాణలో అభివృద్ధి ఫలాలు సమానంగా అందకపోవడానికి భూమి యాజమాన్యంలో ఉన్న ఈ అసమానత ప్రధాన కారణంగా నిలుస్తోంది. 

బీసీల రిజర్వేషన్ డిమాండ్..

తెలంగాణలో కులాల వారీ జనాభా గణాంకాలు బహిర్గతం కావడంతో బీసీ వర్గాల దీర్ఘకాల డిమాండ్ అయిన జనాభా ప్రాతిపదికగా రిజర్వేషన్ మళ్లీ ప్రధాన చర్చగా మారింది. సీపెక్ సర్వేలో బయటపడ్డ వివరాలు బీసీలు రాష్ట్రంలో పెద్దశాతం ఉన్న వర్గమని సూచించడంతో, రిజర్వేషన్ శాతం పెంపు అంశంపై ఒత్తిడి పెరుగుతోంది. సర్వే ప్రకారం రాష్ట్ర జనాభాలో గణనీయమైన భాగం వెనుకబడిన వర్గాలకు చెందుతుండగా, అందులో బీసీల వాటా అధికంగా ఉండటం గమనార్హం.

ఈ నేపథ్యంలో సంఖ్యలో పెద్ద వర్గం.. కానీ అవకాశాల్లో వెనుకబాటు అనే వాదన బలపడుతోంది. బీసీ సంఘాలు చాలా కాలంగా జనాభా మేరకు రిజర్వేషన్ ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. ప్రస్తుత రిజర్వేషన్ వ్యవస్థ వారి వాస్తవ జనాభా, వెనుకబాటు స్థాయిని ప్రతిబింబించడం లేదని వారు చెబుతున్నారు. తాజా డేటా ఈ వాదనకు బలం చేకూర్చేలా ఉందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. అయితే ఈ డిమాండ్ అమలు సులభం కాదు. దేశవ్యాప్తంగా అమలులో ఉన్న 50 శాతం రిజర్వేషన్ పరిమితి పెద్ద అడ్డంకిగా ఉంది.

ఈ పరిమితిని దాటాలంటే ప్రత్యేక పరిస్థితులు నిరూపించాల్సి ఉండటం, చట్టపరమైన మార్పులు అవసరమవడం వల్ల ఇది క్లిష్ట ప్రక్రియగా మారుతోంది.మరో కీలక అంశం బీసీలలోనే ఉన్న అంతర్గత అసమానత. సర్వేలో అన్ని బీసీ కులాలు ఒకే స్థాయిలో లేవని స్పష్టమవుతుండటంతో, రిజర్వేషన్ పెంపుతో పాటు అంతర్గత వర్గీకరణ అవసరం కూడా ముందుకు వస్తోంది. రాజకీయంగా కూడా ఈ అంశం వేడెక్కే అవకాశం ఉంది.

ఎన్నికల సమయం దగ్గరపడే కొద్దీ బీసీ ఓటు బ్యాంక్ కీలకంగా మారుతుండటంతో, రాజకీయ పార్టీలు ఈ డిమాండ్‌పై తమ వైఖరిని స్పష్టంగా చెప్పాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. మొత్తంగా చూస్తే, సీపెక్ సర్వేతో బీసీల రిజర్వేషన్ డిమాండ్‌కు కొత్త బలం వచ్చినప్పటికీ, అది అమలులోకి రావాలంటే చట్టపరమైన, రాజకీయ, సామాజిక సవాళ్లను దాటాల్సి ఉంటుంది. సంఖ్యలో బలం ఉన్న బీసీలు రిజర్వేషన్‌లో కూడా అదే స్థాయిలో ప్రాతినిధ్యం కలుగుతుందా అనేది ఇప్పుడు కీలక ప్రశ్నగా మారింది.