నేను కాదు.. మనం

కస్తూరి దారా :

మానవ ఉనికి అన్వేషణలో ‘నేను’ నుంచి ‘మనం’ వైపు సాగే ప్రయాణమే జీవితం. ఈ ప్రయాణంలో అత్యంత సంక్లిష్టమైన, అర్థవంతమైన మైలురాళ్లు.. మనస్సు- ప్రేమ-- పెళ్లి. ఇవి కేవలం సామాజిక అవసరాలు కావు. మనిషి జీవశాస్త్ర పరిణామం, మానసిక వికాసం,  ఆధ్యాత్మిక పరిణతికి పునాదులు. మనస్సు ఆలోచిస్తుంది, ప్రేమ స్పందిస్తుంది, పెళ్లి బాధ్యతను గుర్తుచేస్తుంది.

నేటి ఆధునిక ప్రపంచంలో విచ్ఛిన్నమవుతున్న బంధాలను కాపాడుకోవాలంటే, ఈ మూడింటి మధ్య ఉన్న సమతుల్యతను తాత్విక లోతుతో, శాస్త్రీయ విశ్లేషణతో అర్థం చేసుకోవడం అనివార్యం, అవసరం కూడా. ఏ బంధానికైనా పునాది ఒక వ్యక్తి గురించి మనస్సులో ఏర్పడే ‘బింబం’. మనస్సు ఒక అద్భుతమైన సృజనాత్మక యంత్రం. మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం ప్రకారం.. మనం ఎవరిని ప్రేమిస్తామనేది మన చిన్ననాటి అనుభవాలు, ఉపచేతన మనస్సులో దాగిఉన్న సంస్కారాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

దీనినే ‘అటాచ్‌మెంట్ థియరీ’ అంటారు. మనస్సు ఎప్పుడూ తనను తాను భర్తీ చేసుకునే వ్యక్తి కోసం నిరంతరం అన్వేషిస్తుంది. ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి మనల్ని, మన భావాలను నిశ్శబ్దంగా అర్థం చేసుకుంటున్నారని మనస్సు భావిస్తే, మెదడులో తక్షణమే ఒక రకమైన భద్రతా భావం ఏర్పడుతుంది. ఈ భావమే అనుబంధానికి తొలి అడుగు. ప్రేమను కవులు అక్షరబద్ధం చేస్తే, శాస్త్రవేత్తలు దానిని రసాయనాల సమ్మేళనంగా విశ్లేషిస్తారు.

ప్రేమలో పడినప్పుడు మెదడులో డోపమైన్, ఆక్సిటోసిన్ వంటి హార్మోన్లు వెల్లువలా కురుస్తాయి. అందుకే ప్రారంభంలో ప్రేమ ఒక ‘మత్తు’లా, ఒక రకంగా సూటిగా చెప్పాలంటే ఉన్మాదంలా అనిపిస్తుంది. అయితే, కేవలం రసాయనాలకు లోబడితే అది ఆకర్షణే అవుతుంది.

కానీ, నిజమైన ప్రేమ అంటే శారీరక ఆకర్షణను మించిన ఒక ‘త్యాగం’. అవతలి వ్యక్తి ఎదుగుదలలో, వారి ఆనందంలో మన అస్తిత్వాన్ని వెతుక్కోవడమే అసలైన ప్రేమ. స్వార్థం అంతమైనచోట మాత్రమే నిస్వార్థమైన ప్రేమ ఉదయిస్తుంది. ఇక ప్రేమ ఒక అనియంత్రిత ప్రవాహం అయితే, పెళ్లి ఆ ప్రవాహాన్ని ఒక క్రమపద్ధతిలో నడిపించే ‘ఆనకట్ట’. పెళ్లి అనేది ఇద్దరి వ్యక్తుల కలయికే కాదు, రెండు భిన్నమైన ప్రపంచాల మేళవింపు. ఇక్కడ ‘న్యూరోప్లాస్టిసిటీ’ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ఇద్దరు వ్యక్తులు కలిసి జీవిస్తున్నప్పుడు, వారి ఆలోచనా తీరు ఒకరినొకరు ప్రభావితం చేస్తూ మారుతుంటాయి. అయితే ఇక్కడ పెళ్లి బంధంలో ‘నేను’ అనే వ్యక్తిగత అహం క్రమంగా కరిగిపోయి ‘మనం’ అనే సామూహిక చైతన్యం రావాలి. అప్పుడే ఆ బంధం భారంగా కాకుండా బాధ్యతగా మారుతుంది. మనస్సు, ప్రేమ, పెళ్లిని ఒక మహా వృక్షంతో పోల్చి చూడవచ్చు. మనస్సును నేల అనుకున్నట్లయితే, నేల సారవంతంగా, స్వచ్ఛంగా ఉంటేనే మొక్క ఆరోగ్యంగా ఎదుగుతుంది.

మన ఆలోచనలు సానుకూలంగా ఉంటేనే బంధం సుస్థిరమవుతుంది. ప్రేమ విత్తనం అనుకున్నట్లయితే ఇది అనుబంధానికి జీవం పోసే శక్తి. ఇది మొలకెత్తడానికి ఆకర్షణ అనే నీరు, అవగాహన అనే సూర్యరశ్మి నిరంతరం అవసరం. పెళ్లిని కంచెతో పోల్చవచ్చు. ఎదుగుతున్న మొక్కను బయటి ఒత్తిళ్లు, ఆకర్షణల నుంచి కాపాడే ఒక రక్షణ కవచం. ఈ కంచె రక్షణలోనే మొక్క మహావృక్షమై, ఫలాలను అందిస్తుంది. ఇందులోని లోతైన అవగాహనను అర్థం చేసుకున్నప్పుడే సత్యం బోధపడుతుంది.

బంధం కూడా బలపడుతుంది.  అయితే నేటి కాలంలో వైవాహిక బంధాలు బీటలు వారుతున్నాయంటే దానికి ప్రధాన కారణం ‘మనస్సు’ మీద నియంత్రణ కోల్పోవడమే. క్షణికమైన ఆకర్షణను శాశ్వతమైన ప్రేమగా భ్రమపడటం, ఉపచేతన మనస్సులో ఉన్న అసహనాన్ని భాగస్వామిపై రుద్దడం వల్ల అనర్థాలు జరుగుతున్నాయి. అందుకే ప్రేమలో ఉన్నప్పుడు ఇచ్చే ఉత్సాహం అవసరమే కానీ, పెళ్లిలో ఉండే స్థిరత్వం, నమ్మకం అంతకంటే ముఖ్యమనేది గుర్తించాలి.

తాత్విక పరిణతి అంటే అవతలి వ్యక్తిలోని లోపాలను కూడా ప్రేమించగలగడం, వారి వ్యక్తిత్వాన్ని గౌరవించడం. మనస్సును సంస్కరించుకోవడం, ప్రేమను దైవత్వంగా భావించడం, పెళ్లిని ఒక ఉన్నతమైన బాధ్యతగా స్వీకరించడం.. ఈ మూడింటి కలయికే సంపూర్ణ మానవ జీవితం. శాస్త్రీయంగా మన మెదడు పనితీరును గమనిస్తూ, తాత్వికంగా మన అహాన్ని తగ్గించుకున్నప్పుడు మాత్రమే ప్రేమ బం ధం కాలపరీక్షకు నిలబడుతుంది. అప్పుడే వివాహం అనేది ఒక బంధనంలా కాకుం డా, ఆత్మల పలకరింపుగా, మోక్ష మా ర్గంగా మారుతుంది.