రాహుల్ రాజకీయ సెల్ఫ్ గోల్?
ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, హిందువులను విస్మరించడం..
- ఆయనను రేవంత్ ఒప్పించి వ్యూహరచన చేయాలి
- మోదీ పాలనలోని వైఫల్యాలపై నిర్దిష్ట ఆధారాలతో వెళ్లాలి.. అసంతృప్తితో ఉన్న హిందూ సంస్థలను కలుపుకుపోవాలి
- వ్యూహాత్మకంగా అడుగులు వేస్తేనే చేతికి అవకాశాలు
* బీజేపీకి మద్దతిచ్చే హిందూ వర్గాలన్నీ ఆ పార్టీ విధానాలను పూర్తిగా సమర్థిస్తున్నాయని భావించొద్దు. జ్యోతిర్మఠానికి చెందిన అవిముక్తేశ్వరానంద సరస్వతి.. మోదీ ప్రభుత్వ(Modi government) విధానాల్లోని కొన్ని అంశాలను విమర్శించారు. ఇతర హిందూ సంస్థలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రముఖులు సైతం.. ప్రభు త్వంపై అసంతృప్తితో ఉన్నాయి. కాంగ్రెస్ పార్టీ ఇప్పటివరకు పెద్దగా వినియోగించుకోని రాజకీయ అవకాశాలు ఇక్కడే ఉన్నాయి.
* సీఎం రేవంత్‌రెడ్డికి(CM Revanth Reddy) ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, బీజేపీ ఎన్నికల వ్యూహాల గురించి క్షుణ్ణంగా తెలుసు. కాబట్టి.. ఆయన చొరవ తీసుకుని, రాహుల్‌గాంధీతోపాటు కాంగ్రెస్ ఇతర నాయకులను ఒప్పించి, ప్రత్యామ్నాయ వ్యూహాన్ని రూపొందించాలి. మోదీ ప్రభుత్వ విధానాలను, పాలనను వ్యతిరేకించే హిందూ నాయకులు, సంస్థలన్నింటినీ కాంగ్రెస్ గొడుగు కిందికి తీసుకురావాలి. ఆ పని రేవంత్‌రెడ్డి చేయగలరు.
* రానున్న ఎన్నికలను దృష్టిలో ఉం చుకుంటే.. కాంగ్రెస్ పార్టీకి ఇంకా అవకాశం ఉంది. సమకాలీన భారతదే శంలో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించాలంటే మెజారిటీ వర్గం విశ్వాసాన్ని పొందడం అత్యంత కీలకమని రాహుల్‌గాంధీ, కాంగ్రెస్ వ్యూహకర్తలు గుర్తించాలి. హిందువులు, ఆధ్యాత్మిక నాయకులు, విస్తృత సంఘ్ పరివార్ పరిధిలోని కొన్ని వర్గాలతో నిర్మాణాత్మక సంబంధాలను పెంపొందించుకో వడం రాజకీయ సమీకరణాలను మార్చేందుకు వీలుపడుతుంది.
* 13 కోట్ల మంది ఓటర్ల పేర్లు ‘సర్’తో తొలగించారన్న ఆరోపణలు, నిరసనలు ప్రభుత్వంపై వెల్లువెత్తుతున్నాయి. అంతకుముందు నీట్ పరీక్షల నిర్వహణపైనా అసంతృప్తి పెల్లుబికింది. ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు, నిరుద్యోగం వంటి సమస్యలు మరింత ఆందోళనలకు దారితీస్తున్నాయి. నిత్యావసర వస్తువుల ధరల పెరుగుదల, వేతనాల్లో తగిన వృద్ధి లేకపోవడం వంటివీ ప్రజల్లో అసంతృప్తిని రాజేస్తున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రాహుల్‌గాంధీ, కాంగ్రెస్ బృందం ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించే ధోరణి నుంచి బయటపడి.. మెజారిటీ వర్గం ఆందోళనలు, ఆకాంక్షలను అర్థం చేసుకుంటూ నిర్మాణాత్మకంగా వ్యవహరించాలి.
అక్టోబర్ 17 (విజయక్రాంతి): భారత రాజకీయాల్లోని(Indian Politics) సంక్లిష్ట పరిణామాలను పరిశీలిస్తే.. వరుస ఎన్నికల్లో ఎదురవుతున్న పరాజయాల నేప థ్యంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ(Congress Party), రాహుల్‌గాంధీ(Rahul Gandhi) ముందు ఒక కఠిన వాస్తవం నిలబడి ఉంది. మోదీ నేతృత్వంలోని బీజేపీని సవాల్ చేయాలంటే కాంగ్రెస్ తన వ్యూహాన్ని సమూలంగా పునఃసమీక్షించుకోవాల్సిన అవసరం స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నది.
ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ను ప్రధాన శత్రువుగా చిత్రీకరించ డంతో హిందూ వ్యతిరేక విధానాలు అవలంబిస్తున్నదన్న నిందలను కాంగ్రెస్ పార్టీ మూటగట్టుకుంటున్నది. దీనికి బదులుగా.. 2014 నుంచి బీజేపీ ఆధిపత్యానికి పునాదిగా నిలిచిన హిందూ ఓటర్లలో గణనీ యమైన వర్గాన్ని తనవైపు ఆకర్షించేందుకు రాహుల్‌గాంధీ,
కాంగ్రెస్ నాయకత్వం చొరవ చూపాలి. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ నాయకత్వాన్ని సంప్రదించి, ప్రభుత్వ వైఫల్యాలకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట ఆధారాలను వారి ముందుంచి, ప్రస్తుత పాలనపై విమర్శలు చేస్తున్న హిందూ ఆధ్యాత్మిక నేతలతో సంబంధాలను పెంపొందించుకోవడం ద్వారా ఎన్నికల సమీకరణాలను మార్చుకునే అవకాశం ఉంది.
ఏకీకృతమే బలం
బీజేపీ ఎన్నికల విజయాలకు ప్రధాన కారణం హిందూ ఓటర్ల మద్దతును ఏకీకృతం చేసుకోవడం. సాంస్కృతిక అస్తిత్వా న్ని బలంగా చాటుతూ, అభివృద్ధి అనే నినాదాలను ముందుకు తీసుకెళ్తూ ఆ పార్టీ హిందూ ఓటర్ల మద్దతును మరింత పెంచుకుంటున్నది. కాంగ్రెస్ పార్టీ ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ను పూర్తిగా తిరస్కరిస్తూ.. శత్రువుగా చూడటం వల్ల ఈ ఏకీకరణ మరింత బలపడేందుకు అవకాశం ఉంది.
ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ తోనే కాకుండా భారత రాజ్యంతో కూడా నాగరికతాస్థాయిలో యుద్ధం జరుగుతున్నదన్న భావన కలిగించేలా రాహుల్‌గాంధీ ఇటీవల చేస్తున్న వ్యాఖ్యలు ఘర్షణ వైఖరినే ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. రాహుల్ తీరు వల్ల కీలక రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికల ఫలితాలను నిర్ణయించే మెజారిటీ వర్గం ఓటర్లు కాంగ్రె స్‌కు దూరమయ్యే ప్రమాదముంది. అం దువల్ల ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని అనుసరించడం అత్యవసరం.
ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌తో నేరు గా చర్చలకు ముందుకు రావాలి. మోదీ పాలనలో చోటుచేసుకున్న సంస్థాగత వివాదాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు వంటివాటిపై నిర్దిష్టమైన ఆధారాలను సమర్పించి, హేతుబద్ధమైన చర్చకు ఆహ్వానించాలి. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ అనుకూల హిందూ ఓటర్లలో కనీ సం 5 నుంచి 10 శాతం మందిని కాంగ్రెస్ వైపు మళ్లించగలిగినా.. బీజేపీ ఓటు బ్యాంకులో ఏర్పడే చీలిక ఆ పార్టీ ఆధిపత్యాన్ని గణనీయంగా దెబ్బతీయగలదు. కాంగ్రెస్, దాని మిత్రపక్షాలకు కొత్త అవకాశాలను కల్పించగలదు.
పెరుగుతున్న అసంతృప్తి
ప్రభుత్వంపై ప్రజల్లో అసంతృప్తి పెరుగుతున్న సంకేతాలు క్రమంగా స్పష్టం అవుతున్నాయి. 2025లో ప్రారంభమై 2026లోనూ కొనసాగుతున్న ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియ, పలు రాష్ట్రాల్లో 13 కోట్లకు పైగా పేర్లను ఓటర్ల జాబితాల నుంచి తొలగించారన్న ఆరోపణల నేపథ్యంలో తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఈ ప్రక్రియలో అక్రమాలు
చోటుచేసుకున్నాయన్న విమర్శలతో పాటు ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక విధానంలో మార్పుల అనంతరం ఎన్నికల సం ఘం స్వతంత్రతపై కూడా ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. ఇదే సమయంలో నీట్ పరీక్షల నిర్వ హణపైనా అసంతృప్తి వ్యక్తమైంది. వరుస పరీక్షల్లో ప్రశ్నాపత్రాల లీకేజీలు, పరీక్షల రద్దు వంటి పరిణామాలు చోటుచేసు కున్నాయని, 2026 అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ వైద్య ప్రవేశ పరీక్ష వ్యవహారం కూడా వివాదాలకు దారితీసిందని విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి.
విద్యార్థుల నిరసనలు తీవ్రరూపం దాల్చడంతో కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చిందన్న వాదన కూడా వినిపించింది. ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు ఈ అసంతృప్తికి మరింత ఆజ్యం పోస్తున్నాయి. అధికారిక సర్వేల్లో 15 ఏండ్ల వయసు యువతలో నిరుద్యోగం రెండంకెలకు చేరువలో ఉండ గా, పట్టభద్రుల్లో ఈ సమస్య మరింత తీవ్రం గా ఉందన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. నిత్యావసర వస్తువుల ధరల పెరుగు దల,
వేతనాల్లో తగిన వృద్ధి లేకపోవడం, దేశం నుంచి మూలధనం తరలిపోతున్నదన్న ఆందోళనలు ప్రజల్లో అసంతృప్తిని పెంచుతున్నాయి. ఆర్థిక వృద్ధి గణాంకాలు ఆశాజనకంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, సాధారణ ప్రజల జీవితాల్లో ఆ ప్రయోజనాలు ఎంతవరకు ప్రతిఫలిస్తున్నాయన్న ప్రశ్న మాత్రం మిగిలే ఉంది. కొద్దిమంది పారిశ్రామికవేత్తలు, పెట్టుబడిదారులకు అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తూ,
విస్తృత జాతీయ ప్రయోజనాలను పక్కనపెడుతున్నారన్న ఆరోపణలు కూడా ప్రభుత్వంపై విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. కొందరికే ప్రయోజనాలు చేకూర్చే పెట్టుబడిదారీ అనుకూల విధానాలపై విమర్శలు, ఎన్నికల ప్రక్రియపై సందేహాలు కలిసి ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ కథనానికి అనుకూల వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.
రాహుల్ ముందున్నది ఏమిటి?
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రాహుల్‌గాంధీ, కాంగ్రెస్ బృందం ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించే ధోరణి నుంచి బయటపడి.. మెజారిటీ వర్గం ఆందోళనలు, ఆకాంక్షలను అర్థం చేసుకుం టూ నిర్మాణాత్మకంగా వ్యవహరించాలి. పాలనా వైఫల్యాలను జాతీయ ప్రయోజనాలు, సంస్థల సమగ్రత, సమాన అభివృద్ధి కోణంలో ప్రస్తావిస్తే సంప్రదాయ రాజకీయ విభజనలకు అతీతంగా ప్రజల మద్దతు పొం దే అవకాశం ఉంటుంది.
ముఖ్యంగా, బీజేపీకి మద్దతిచ్చే హిందూ వర్గాలన్నీ ఆ పార్టీ విధానాలను పూర్తిగా సమర్థిస్తున్నాయని భావించడం సరికాదు. జ్యోతిర్మఠానికి చెం దిన శంకరాచార్యస్వామి అవిముక్తేశ్వరానంద సరస్వతి.. మోదీ ప్రభుత్వ విధానాల్లో ని కొన్ని అంశాలను పలుమార్లు విమర్శించారు. 2024లో అయోధ్య రామమందిర ప్రాణప్రతిష్ఠ కార్యక్రమం నిర్వహించిన సమయాన్ని, దాని శాస్త్రోక్తతను ఆయన ప్రశ్నిం చారు. ఆలయ నిర్మాణం పూర్తికాకముందే ప్రాణప్రతిష్ఠ నిర్వహించడంపై అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.
అదే ఏడాది, ఆ తర్వాతి నెలల్లో గోరక్షణ యాత్ర చేపట్టిన ఆయన.. దేశవ్యాప్తంగా గోవధను నిషేధించడంలో ప్రభుత్వం సాధించిన పురోగతిపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు. ఈ విషయంలో అత్యున్నత పదవుల్లో ఉన్నవారు నిర్ణయాత్మకంగా వ్యవహ రించకపోతే వారి హిందూ నిబద్ధతను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలన్న ప్రశ్నను కూడా సం ధించారు. ఇతర హిందూ సంస్థలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రముఖులు సైతం..
మతపరమైన కార్య క్రమాల నిర్వహణలో లోపాలు, ఆలయాల పరిపాలన, సంప్రదాయ ఆచారాల కంటే రాజకీయ ప్రతీకలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారని ప్రభుత్వంపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. సమాజంలోని కొన్ని వర్గాల్లో వీరికి గౌరవం, ప్రభావం ఉన్నాయి. కాంగ్రెస్ పార్టీ ఇప్పటివరకు పెద్దగా వినియోగించుకోని రాజకీయ అవకాశాలు ఇక్కడే ఉన్నాయి. ఇలాంటి ఆధ్యాత్మిక ప్రముఖులు, సంస్థలను రాహుల్‌గాంధీ సంప్రదిస్తూ..
హిందూ సంప్రదాయాలపై నిజమైన గౌరవాన్ని ప్రదర్శించవచ్చు. అదే సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ తన బహుళత్వ భావనకు, లౌకిక నిబద్ధతకు దూరం కావాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ నేతల మద్దతును పొందగలిగితే, మతపరమైన ప్రతీకలపై బీజేపీకి ఉన్న గుత్తాధిపత్య భావనను బలహీనపరచవచ్చనే అభిప్రా యం నెలకొంది. ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించ డం అంటే మెజారిటీ మత విశ్వాసాలను వ్యతిరేకించడం కాదన్న సందేశాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లవచ్చు.
దీనికి సిద్ధాంతపరంగా పూర్తి గా లొంగిపోవాల్సిన అవసరం లేదు. కావాల్సింది ఆచరణాత్మక రాజకీయ దృక్పథం. హిందూ ఓటర్ల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించడం, వారి సాంస్కృతిక గౌరవం, ఆర్థిక భద్రతకు సంబంధించిన ఆకాంక్షలను అర్థం చేసుకోవడం. నిర్దిష్ట విధాన వైఫల్యాలను విమర్శి స్తూ.. ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంపొందించడం అవసరం. అలా కాకుండా.. మొత్తం ఒక భావజాల వ్యవస్థనే శత్రువుగా చిత్రీకరించడం వల్ల కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజకీయంగా కలిగే ప్రయోజనం పరిమితమే!
ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, బీజేపీ, వాటి ఎన్నికల వ్యూహాల గురించి క్షుణ్ణంగా తెలిసిన తెలంగాణ సీఎం రేవంత్‌రెడ్డి చొరవ తీసుకోవాలి. రాహుల్‌గాంధీ తోపాటు కాంగ్రెస్ పార్టీ ఇతర నాయకులను ఒప్పించి, ప్రత్యామ్నాయ వ్యూహాన్ని రూ పొందించాలి. బీజేపీ హిందూ ఓటు బ్యాంకులోని కొంత భాగాన్ని తమవైపు మళ్లించు కునేలా రేవంత్ ప్రతివ్యూహాన్ని రూపొందించగలరు.
ఇంకా అవకాశం ఉంది
మెజారిటీ వర్గం మద్దతు నిరంతరం ఒకే పార్టీకి అనుకూలంగా ఏకీకృతమవుతున్న పరిస్థితిని ప్రత్యామ్నాయ హామీలతో ప్రతిపక్షాలు మార్చగలవని చరిత్ర చెప్తున్నది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, హిందువులను నిరంతరం వ్యతిరేకిస్తూ మాట్లాడటం వంటి చర్యలు ఆ అవ కాశాలను మృగ్యం చేస్తాయి. దీనికి భిన్నం గా.. ‘సర్’ వివాదాలు, నీట్ అక్రమాల ఆరోపణలు, ఆర్థిక కష్టాలు, కొద్దిమంది పారిశ్రా మిక సంస్థలకు అధిక ప్రయోజనాలు చేకూరుతున్నాయనే విమర్శలు లాంటి అంశాలపై వాస్తవాధారిత ప్రచారాన్ని చేపడితే బీజేపీ ఓటు బ్యాంకులో చీలికలు సృష్టించేందుకు అవకాశాలు ఉంటాయన్న అభిప్రాయాలు నెలకొన్నాయి.
హిందూ ఓటర్లలో స్వల్ప స్థాయిలో మద్దతు పెరిగినా, ఇప్పటికే ఉన్న మిత్రపక్షాల బలం, ప్రభుత్వ వ్యతిరేకతతో కలిసి దాని ప్రభావం గణనీయంగా ఉండవచ్చు. రానున్న ఎన్నికలను దృష్టిలో ఉంచు కుంటే.. కాంగ్రెస్ పార్టీకి ఇంకా అవకాశం ఉంది. సమకాలీన భారతదేశంలో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించాలంటే మెజారిటీ వర్గం విశ్వాసాన్ని పొందడం అత్యంత కీలకమని రాహుల్‌గాంధీ, కాంగ్రెస్ వ్యూహకర్తలు గుర్తించాలి.
హిందువులు, ఆధ్యాత్మిక నాయకులు, విస్తృత సంఘ్ పరివార్ పరిధిలోని కొన్ని వర్గాలతో నిర్మాణాత్మక సంబంధాలను పెంపొందించుకోవడం రాజకీయ సమీకరణాలను మార్చేందుకు ఓ మార్గం కావొచ్చు. ఈ మార్పునకు తగ్గట్టు వ్యవహరించడంలో విఫలమైతే కాంగ్రెస్ సుదీర్ఘకా లం ప్రతిపక్షానికే పరిమితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఈ వ్యూహాత్మక మార్పును స్వీకరిస్తే మాత్రం పార్టీ తిరిగి గట్టి పోటీ ఇచ్చే స్థాయికి చేరుకోవడంతోపాటు ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేసే అవకాశం చేతికి చిక్కుతుంది.
హిందువులకు కాంగ్రెస్ చేసిన మేలు ఏమిటి?
హిందూ మత, సాంస్కృతిక అంశాలకు సంబంధించి, ముఖ్యంగా రాజీవ్ గాంధీ హయాంలో గానీ, అంతకు ముందుగానీ కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాలు తీసుకున్న చర్య ల్లో కొన్ని ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు ఇవి. (వివాదాస్పదం, ప్రాధాన్యమున్న మతపరమైన స్థలాలకు సంబంధించిన పరిణామా లు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.)
1. బాబ్రీ మసీదు తాళాల తొలగింపు (1986)
కేంద్రంలో రాజీవ్‌గాంధీ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ముఖ్యమంత్రి వీర్ బహదూర్ సింగ్ నేతృత్వం లోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఉన్న సమయం లో అయోధ్యలోని వివాదాస్పద నిర్మాణానికి వేసిన తాళాలను తొలగించారు. 1986 ఫిబ్రవరి 1న ఫైజాబాద్ జిల్లా కోర్టు ఇచ్చిన ఆదేశాల మేరకు ఈ చర్య జరిగింది. దీంతో 1949 నుంచి ఆంక్షలు కొనసాగుతున్న ప్రాంతంలో హిందూ భక్తులకు పూజలు చేసుకునే అవకాశం లభించింది.
2. రామమందిర శిలాన్యాసానికి అనుమతి (1989)
1989 నవంబర్‌లో అయోధ్యలో రామమందిర నిర్మాణానికి విశ్వహిందూ పరిషత్ (వీహెచ్‌పీ) శిలాన్యాస కార్యక్రమం నిర్వహించేందుకు రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వం అ నుమతించింది. లోక్‌సభ ఎన్నికలకు కొద్దికాలం ముందు జరిగిన ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన పరిణామాల్లో కాంగ్రెస్ సీనియర్ నేతల ప్రమేయం కూడా ఉందని చెబుతారు. ప్రభుత్వం ఈ కార్యక్రమాన్ని అడ్డుకోలేదు.
3. దూరదర్శన్‌లో రామాయణం ప్రసారం (1987
నాటి ప్రధానమంత్రి రాజీవ్‌గాంధీ చొరవతో ముడిపడిన నిర్ణయం మేరకు, ప్రభు త్వ ప్రసార సంస్థ దూరదర్శన్‌లో 78 భాగా ల రామాయణ ధారావాహికను ప్రసారమైంది. ఈ ధారావాహికను రామానంద్ సాగర్ రూపొందించారు. దేశవ్యాప్తంగా భారీ ప్రేక్షకాదరణ పొందిన ఈ కార్యక్రమం హిందూ మత, సాంస్కృతిక కథనాలను జాతీయ స్థాయిలో విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది. ఆ తర్వాత మహాభారతం ధారావాహిక కూడా ప్రసారమైంది.
4. 1989 ఎన్నికల ప్రచారంలో ‘రామరాజ్యం’ ప్రస్తావన
1989 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ ప్రచారాన్ని ఫైజాబాద్, అయోధ్య ప్రాంతం నుంచి రాజీవ్‌గాంధీ ప్రారంభించారు. ఈ సందర్భంగా తన ప్రసంగంలో ‘రామరాజ్యం’ భావనను ప్రస్తావించారు. సున్ని తమైన రాజకీయ, మతపరమైన పరిస్థితుల్లో హిందూ సాంస్కృతిక ప్రతీకలకు కాంగ్రెస్ తన ప్రచారంలో స్థానం కల్పించింది.
5. బాబ్రీ మసీదులో విగ్రహాల ఏర్పాటు అనంతరం యథాతథ స్థితి (1949)
గోవింద్ వల్లభ్ పంత్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లో కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలో ఉన్న సమయంలో.. 1949 డిసెంబర్‌లో రామలల్లా విగ్రహాలను బాబ్రీ మసీదు లోపల రహస్యంగా ఉంచారు. ఆ తర్వాత అధికారులు వాటిని తొలగించకుండా యథాతథ స్థితిని కొనసాగించారు. దీనివల్ల ఆ స్థలంపై హిందువుల హక్కుల వాదనలు, పూజా కార్యక్రమాలు తదుపరి దశాబ్దాల్లో కొనసాగడానికి అవకాశం ఏర్పడింది.
6. రాజ్యాంగంలో గోరక్షణకు స్థానం
నాడు కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం.. రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల్లో 48వ అధికరణా న్ని చేర్చింది. ఆవులు, దూడలు, ఇతర పాడి, వ్యవసాయ పనులకు ఉపయోగపడే పశువుల వధను నిషేధించేందుకు చర్యలు తీసుకోవాలని, పశుసంవర్ధక రంగాన్ని ఆధునిక, శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో అభివృద్ధి చేయాలని ఈ అధికరణం సూచిస్తుంది. ఇది హిందూ సమాజంలో దీర్ఘకాలంగా ఉన్న గోరక్షణ భావనలకు ప్రతిబింబంగా నిలిచింది. అనంతరం వివిధ రాష్ట్రాల్లో గోవధ నిషేధ చట్టాల రూపకల్పనపైనా ప్రభావం చూపింది.
7. షా బానో కేసు
విడాకులు పొందిన ముస్లిం మహిళకు భరణం కల్పిస్తూ సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును అనుసరించి.. రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వం 1986లో ముస్లిం మహిళల (విడాకుల హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టాన్ని తీసుకొచ్చింది. ఈ చట్టం సుప్రీంకోర్టు తీర్పులోని కీలక అంశాల ప్రభావాన్ని తగ్గించిందని విమర్శకులు అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ పరిణామాన్ని మైనారిటీ వర్గాలకు అనుకూలంగా వ్యవహరించిన కాంగ్రెస్ విధానానికి ఉదాహరణగా తరచుగా ప్రస్తావిస్తారు.
