హక్కులపై పోలీసుల ఉక్కుపాదం!

డా. యం. ఓబుళపతి :

భారత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్(Chief Election Commission of India) (సీఈసీ) జ్ఞానేశ్ కుమార్(Gyanesh Kumar) రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ అక్టోబర్ 10, 2026న ఢిల్లీలో నిర్వహించిన నిరసనను అడ్డుకునేందుకు పోలీసులు బలగాలను భారీస్థాయిలో మోహరించడం, నిరసనకారులను విస్తృతంగా నిర్బంధించడం దేశవ్యాప్తంగా ప్రజాస్వామ్య హక్కులపై(Democratic rights) చర్చకు దారితీసింది. ఎన్నికల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ(Special Intensive Revision of Electoral Rolls) (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియ, ఓటర్ల(Voters) పేర్ల తొలగింపు, ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాల పారదర్శకతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతూ కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) చేపట్టిన ఈ ఆందోళనను అడ్డుకునేందుకు ఢిల్లీని దాదాపు దిగ్బంధించారని నిరసనకారులు ఆరోపించారు.

సుప్రీంకోర్టు న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్ ఈ పోలీసు చర్యను 1975 నాటి ఎమర్జెన్సీ కంటే దారుణమైనదిగా అభివర్ణించారు. యోగేంద్ర యాదవ్, సీపీఐ(ఎంఎల్) లిబరేషన్ నేత దీపాంకర్ భట్టాచార్య, ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (ఏఐఎస్‌ఏ) నాయకురాలు నేహా బోరా తదితరులతో కలిసి నిరసనలో పాల్గొన్న ఆయన, ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా నిరసన తెలిపే హక్కును అణచివేయడం ఆందోళనకరమని పేర్కొన్నారు.

ఢిల్లీ దిగ్బంధం.. వేలాది మంది నిర్బంధం

ప్రశాంత్ భూషణ్ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, ఢిల్లీలోనే వేలాది మందిని నిర్బంధించడంతోపాటు, నగరం వెలుపల నుంచి వచ్చిన 5వేల మందికి పైగా జనాలను పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు. రైళ్ల నుంచి, హోటళ్ల నుంచి, ఇళ్ల నుంచి కూడా పలువురిని తీసుకెళ్లారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఇదిలా ఉండగా, మరో నిరసనకారుడి వివరాల ప్రకారం.. 250 రైళ్ల రద్దు, 45 మెట్రో స్టేషన్ల మూసివేత వంటి చర్యలు చేపట్టారు. నిరసనకారులు జంతర్ మంతర్‌కు చేరకుండా అడ్డుకునేందుకు ఈ చర్యలు తీసుకున్నారని విమర్శలు ఉన్నాయి.  అయితే, ఇంత భారీగా పోలీసులను మోహరించడం.. రాజకీయ నిరసనలకు ప్రభుత్వం ఎంతగా భయపడుతోందో అర్థమవుతోందని వాదనలు ఉన్నాయి.  

విమానంలోనే నేతల నిర్బంధం

ఈ ఘటనలో సీజేపీ వ్యవస్థాపకుడు అభిజీత్ దీప్కే, పార్టీ నేతలు సౌరవ్ దాస్, అశుతోష్ రంకాను విమానంలోనే పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నట్లు కథనాలు వెలువడ్డాయి. యూట్యూబర్ ధ్రువ్ రాఠీని గురుగ్రామ్లోని ఆయన నివాసం నుంచి నిర్బంధించినట్లు ప్రచారం జరిగింది. నిరసన జరిగే ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉన్నవారిని అదుపులోకి తీసుకోవడాన్ని ఒక కోణంలో అర్థం చేసుకోవచ్చు. కానీ నిరసన ప్రాంతానికి దూరంగా ఉన్నవారిని, విమానాశ్రయంలోకి చేరిన వెంటనే నిర్బంధించడం సమంజసం కాదనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

నిర్బంధితుల ఆచూకీ, వారిని ఎక్కడ ఉంచారన్న వివరాలు కుటుంబ సభ్యులకు తెలియజేయలేదని కూడా ఆయన ఆరోపణలు ఉన్నాయి. నిర్బంధానికి సంబంధించిన కారణాలు, కుటుంబ సభ్యులకు సమాచారం అందించే చట్టపరమైన బాధ్యతలు, పోలీసు చర్యల చట్టబద్ధతపై స్పష్టత అవసరమని ఈ ఆరోపణలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే, నిర్దిష్ట వ్యక్తుల నిర్బంధం చట్టవిరుద్ధమని తుది నిర్ధారణకు రావాలంటే సంబంధిత అధికారిక రికార్డులు, న్యాయపరమైన వివరాలను పరిశీలించాలి.

నిరసనను అడ్డుకోవడమే లక్ష్యంగా..

నిరసన కార్యక్రమం ముందుగానే ప్రకటించడంతోనే పోలీసులు చర్యలు తీసుకున్నారన్న విమర్శలను ప్రశాంత్ భూషణ్ తోసిపుచ్చారు. విమానయాన సంస్థల నుంచి ప్రయాణికుల వివరాలను ప్రభుత్వం సేకరించి ఉంటే, ఎవరు ఎప్పుడు ఢిల్లీకి వస్తున్నారో ముందుగానే తెలుసుకునే అవకాశం ఉందని ఆయన పేర్కొన్నారు. నిరసనకారులు ముందస్తుగా కార్యక్రమాన్ని ప్రకటించడం వల్లే వారిని అడ్డుకోవాల్సి వచ్చిందన్న వాదనకు బదులుగా, శాంతియుత నిరసనలకు అవకాశం కల్పించడం ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వ బాధ్యత అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.మరోవైపు, నిరసనకారులు అశాంతిని సృష్టించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారన్న ఆరోపణలను సీజేపీ నేతలు ఖండించారు. ముంబైలో ఇదే తరహా నిరసన సందర్భంగా హింసాత్మక ఘటనలు చోటుచేసుకోలేదని, ఢిల్లీలోనూ శాంతియుత నిరసనకు అనుమతించవచ్చని వారు ప్రశ్నించారు.

ఎమర్జెన్సీతో పోలిక..  

ప్రజా ఉద్యమాలను అణచివేయడానికి ప్రభుత్వాలు తరచుగా అశాంతి, అరాచకం వంటి ఆరోపణలను ముందుకు తెస్తాయని ప్రశాంత్ భూషణ్ విమర్శించారు. ఇందిరా గాంధీ హయాంలోని ఎమర్జెన్సీని ప్రస్తావిస్తూ, అధికారంలో ఉన్నవారు విమర్శలను సహించలేనప్పుడు ప్రజాస్వామ్య విలువలకు ముప్పు ఏర్పడుతుందని వ్యాఖ్యానించారు.నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం మాత్రమే కాకుండా, గతంలో మన్మోహన్ సింగ్, అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి ప్రభుత్వాల హయాంలోనూ ప్రభుత్వ వ్యతిరేక ఉద్యమాలను అశాంతితో ముడిపెట్టే ధోరణి కనిపించిందని ఆయన అన్నారు.

అయితే, ఎమర్జెన్సీ కాలం, ప్రస్తుత పోలీసు చర్యల మధ్య పోలికను రాజకీయ విమర్శగా చూడాలా, లేక హక్కుల పరిరక్షణపై విస్తృతమైన హెచ్చరికగా పరిగణించాలా అన్నది చర్చనీయాంశం. ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసన హక్కు, ప్రజా శాంతి పరిరక్షణ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత పాటించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత.

ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతపై ప్రశ్నలు

ఈ నిరసనకు ప్రధాన కారణం ఎన్నికల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియపై వ్యక్తమవుతున్న అభ్యంతరాలు. దేశవ్యాప్తంగా ఓటర్ల జాబితాల్లో పేర్ల తొలగింపు, మార్పులు, చేర్పుల ప్రక్రియలో పారదర్శకతపై ప్రతిపక్షాలు, పౌరసమాజ వర్గాలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి.ఎన్నికల సంఘంలో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ గ్యానేశ్ కుమార్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల మధ్య నిర్ణయాలపై విభేదాలు ఉన్నట్లు ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ ప్రచురించిన కథనాన్ని ప్రశాంత్ భూషణ్ ప్రస్తావించారు. ఎన్నికల జాబితాల నిర్వహణ, ఫారం-6లో మార్పులు, ఓటర్ల వివరాల కేంద్రీకరణ వంటి అంశాలపై ఆయన తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు.

ఎన్నికల సంఘం మాత్రం కమిషనర్ల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు ఉన్నంత మాత్రాన ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ ఏకపక్షంగా నిర్ణయాలు తీసుకున్నట్లు కాదని పేర్కొన్నట్లు కథనంలో ఉంది. ఈ వివాదంపై అన్ని పక్షాల వాదనలను పరిశీలించడం అవసరం.ఎన్నికల జాబితాల్లో పేర్లు తొలగించడం, తిరిగి చేర్చడం వంటి నిర్ణయాలు ఓటు హక్కును నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయి. అందువల్ల ప్రతి మార్పుకు స్పష్టమైన కారణాలు, బాధితులకు సమాచారం, అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం ఉండాలి. ఎన్నికల సంఘం తన నిర్ణయాలను ప్రజలకు వివరించడం ద్వారా విశ్వసనీయతను బలోపేతం చేసుకోవాలి.

రాజీనామా డిమాండ్.. జవాబుదారీతనమే పరిష్కారం

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ గ్యానేశ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని ప్రశాంత్ భూషణ్ డిమాండ్ చేశారు. ఆరోపణలు ఎదురైన సందర్భాల్లో ప్రజాజీవితంలో ఉన్నవారు నైతిక బాధ్యత వహించాలన్నది ఆయన వాదన. గతంలో ఎల్కే అద్వానీపై హవాలా ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు ఆయన రాజీనామా చేసిన ఉదంతాన్ని కూడా ఆయన ప్రస్తావించారు.అయితే, రాజీనామా డిమాండ్కు మించి ఎన్నికల సంఘంపై వచ్చిన ఆరోపణలకు ఆధారాలతో సమాధానాలు ఇవ్వడం, ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణలో పారదర్శకతను నిర్ధారించడం, నిరసనకారుల నిర్బంధంపై చట్టపరమైన స్పష్టత ఇవ్వడం తక్షణ అవసరాలు.ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు నిర్వహించడం మాత్రమే సరిపోదు.

ఎన్నికల ప్రక్రియ నిష్పాక్షికంగా జరుగుతోందన్న నమ్మకం ప్రజల్లో ఉండాలి. అదే సమయంలో, శాంతియుత నిరసన తెలిపే హక్కును గౌరవించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.ఎన్నికల విశ్వసనీయతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తిన వారిని నిర్బంధించడం ద్వారా ఆ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లభించవు. పారదర్శకత, స్వతంత్ర విచారణ, చట్టబద్ధమైన చర్యల ద్వారానే ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై విశ్వాసాన్ని పునరుద్ధరించగలం.