జాతీయ మూర్ఛ వ్యాధి దినోత్సవం
మూర్ఛకు భయపడకండి.. సరైన చికిత్సతో నియంత్రణ సాధ్యమే!
అకస్మాత్తుగా స్పృహ కోల్పోవడం, కొద్దిసేపు తదేకంగా చూస్తూ ఉండిపోవడం, శరీరంపై నియంత్రణ కోల్పోవడం వంటి లక్షణాలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఇవి మూర్ఛ వ్యాధికి(Epilepsy) సంకేతాలు కావచ్చు. సరైన సమయంలో వ్యాధిని గుర్తించి, తగిన చికిత్స తీసుకుంటే మూర్ఛను సమర్థవంతంగా నియంత్రించవచ్చు. ఈ వ్యాధిపై అవగాహన పెంచుకోవడంతో పాటు, బాధితుల పట్ల సమాజంలో ఉన్న అపోహలు, వివక్ష తొలగాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఒక వ్యక్తి అకస్మాత్తుగా స్పృహ కోల్పోయినా, కొన్ని క్షణాల పాటు చుట్టూ ఏం జరుగుతుందో తెలియని స్థితిలోకి వెళ్లినా, శరీర కదలికలపై నియంత్రణ కోల్పోయినా దానిని సాధారణ సమస్యగా భావించి వదిలేయకూడదు. ఇలాంటి లక్షణాలు మూర్ఛ వ్యాధికి సంబంధించినవి కావచ్చు. అందుకే వాటిని గుర్తించడం, ఆలస్యం చేయకుండా వైద్యులను సంప్రదించడం ఎంతో ముఖ్యం.
ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్ 17న నిర్వహించే జాతీయ మూర్ఛ వ్యాధి దినోత్సవం సందర్భంగా ఈ వ్యాధిపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచుకోవాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తుచేసుకోవాలి. అన్ని వయసుల వారిలోనూ కనిపించే ఈ నాడీ సంబంధిత వ్యాధి గురించి ఇప్పటికీ సమాజంలో అనేక అపోహలు ఉన్నాయి. ఫలితంగా లక్షణాలను గుర్తించడంలో ఆలస్యం కావడం, సరైన సమయంలో చికిత్స పొందకపోవడం జరుగుతోంది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది మందిని ప్రభావితం చేస్తున్న మూర్ఛ
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) గణాంకాల ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 5 కోట్ల మంది మూర్ఛ వ్యాధితో బాధపడుతున్నారు. వీరిలో దాదాపు 80 శాతం మంది తక్కువ, మధ్య ఆదాయ దేశాలకు చెందినవారే. భారతదేశంలోనూ ఈ సమస్య తీవ్రత ఎక్కువగానే ఉంది. The Lancetలో ప్రచురితమైన Global Burden of Disease Study 2019 అంచనాల ప్రకారం, 2019 నాటికి దేశంలో సుమారు 1.01 కోట్ల మంది మూర్ఛ వ్యాధితో జీవిస్తున్నారు.
మూర్ఛ అంటే కేవలం శరీరం కొట్టుకోవడమే కాదు!
మూర్ఛ వ్యాధి గురించి చాలామందిలో ఉన్న ప్రధాన అపోహ ఏమిటంటే, ఈ వ్యాధి వచ్చినప్పుడు వ్యక్తి కిందపడిపోయి శరీరం అదుపు తప్పి కొట్టుకుంటారని భావించడం. వాస్తవానికి మూర్ఛ లక్షణాలు ప్రతి ఒక్కరిలో ఒకేలా ఉండవు. మెదడులో ఏ భాగం ప్రభావితమైందనే దానిపై ఆధారపడి లక్షణాలు మారుతుంటాయి.
కొంతమందిలో కొద్దిసేపు తదేకంగా చూస్తూ ఉండిపోవడం, అకస్మాత్తుగా గందరగోళానికి గురికావడం, తాత్కాలికంగా స్పృహ కోల్పోవడం, వింత అనుభూతులు కలగడం, ఒకే రకమైన కదలికలను పదేపదే చేయడం లేదా కండరాలు అసంకల్పితంగా కదలడం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఇవి కొన్ని సెకన్ల పాటు మాత్రమే ఉండటంతో కుటుంబ సభ్యులు లేదా చుట్టుపక్కల వారు గుర్తించలేకపోవచ్చు.
మెదడులోని విద్యుత్ సంకేతాల అసాధారణ కార్యకలాపాల కారణంగా పదేపదే, ప్రేరేపిత కారణం లేకుండా మూర్ఛ సంబంధిత దాడులు (Seizures) సంభవించే నాడీ సంబంధిత పరిస్థితినే మూర్ఛ వ్యాధి (Epilepsy) అంటారు. అయితే ఒక్కసారి మూర్ఛ వచ్చినంత మాత్రాన ఆ వ్యక్తికి Epilepsy ఉన్నట్లు నిర్ధారించలేం. లక్షణాలు, వైద్య చరిత్ర, అవసరమైన పరీక్షలను పరిశీలించిన తర్వాత న్యూరాలజిస్ట్ మాత్రమే వ్యాధిని నిర్ధారించాలి.
ఈ వ్యాధి ఏ వయసులోనైనా రావచ్చు. జన్యుపరమైన కారణాలు, పుట్టుక సమయంలో ఎదురైన సమస్యలు, తలకు గాయాలు, మెదడుకు సంబంధించిన ఇన్ఫెక్షన్లు, స్ట్రోక్, మెదడులో నిర్మాణపరమైన లోపాలు వంటి అంశాలు మూర్ఛకు కారణం కావచ్చు. కొందరిలో మాత్రం వ్యాధికి అసలు కారణం ఏమిటో గుర్తించడం సాధ్యం కాకపోవచ్చు.
ముందస్తు గుర్తింపు.. మెరుగైన చికిత్సకు మార్గం
మూర్ఛ వ్యాధి విషయంలో ఆశాజనకమైన విషయం ఏమిటంటే, సరైన చికిత్సతో దీనిని సమర్థవంతంగా నియంత్రించవచ్చు. WHO అంచనాల ప్రకారం, తగిన రోగ నిర్ధారణ, చికిత్స అందితే మూర్ఛ వ్యాధితో బాధపడుతున్న వారిలో 70 శాతం వరకు మూర్ఛ దాడులు లేకుండా జీవించే అవకాశం ఉంది.
వ్యాధి నిర్ధారణ కోసం వైద్యులు ముందుగా రోగి లక్షణాలు, వైద్య చరిత్రను పరిశీలిస్తారు. అవసరాన్ని బట్టి మెదడులోని విద్యుత్ కార్యకలాపాలను నమోదు చేసే ఎలక్ట్రోఎన్సెఫలోగ్రామ్ (EEG), అలాగే వైద్యపరంగా అవసరమైనప్పుడు MRI స్కాన్ వంటి పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు.
సాధారణంగా మూర్ఛ రకాన్ని, వ్యక్తి ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి యాంటీ-సీజర్ మందులను సూచిస్తారు. సరైన మందులు వాడుతున్నప్పటికీ మూర్ఛ దాడులు నియంత్రణలోకి రాని కొందరు రోగులకు ఎపిలెప్సీ సర్జరీ వంటి ప్రత్యేక చికిత్సా విధానాలను పరిశీలిస్తారు.
అయితే చికిత్సలో క్రమశిక్షణ చాలా ముఖ్యం. వైద్యుల సలహా లేకుండా మందులు ఆపేయడం, మోతాదులు మానేయడం, క్రమం తప్పకుండా వైద్య పరీక్షలకు హాజరుకాకపోవడం వల్ల మళ్లీ మూర్ఛ దాడులు వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. తగినంత నిద్ర, మందులను సమయానికి తీసుకోవడం, వ్యక్తిగతంగా మూర్ఛను ప్రేరేపించే అంశాలను గుర్తించడం కూడా దీర్ఘకాలిక చికిత్సలో కీలకమైనవి.
వ్యాధి కంటే అపోహలే ఎక్కువ సమస్యగా మారకూడదు
మూర్ఛ వ్యాధితో బాధపడేవారు ఎదుర్కొనే సమస్యలు కేవలం ఆరోగ్యానికి మాత్రమే పరిమితం కావు. సమాజంలో ఉన్న అపోహలు, వివక్ష కారణంగా వారి విద్య, ఉద్యోగం, వివాహం, కుటుంబ జీవితం, సామాజిక సంబంధాలపై కూడా ప్రభావం పడుతోంది.
మూర్ఛ ఉందనే కారణంతో కొందరు పిల్లలను పాఠశాలల్లో ఆటలకు, ఇతర కార్యక్రమాలకు దూరంగా ఉంచుతుంటారు. పెద్దవారు తమ ఆరోగ్య పరిస్థితిని ఉద్యోగ ప్రదేశాల్లో చెప్పడానికి కూడా వెనుకాడుతుంటారు. ఇలాంటి వైఖరి వారిలో ఒంటరితనం, ఆందోళన, మానసిక ఒత్తిడికి కారణమవుతుంది.
మూర్ఛ వ్యాధి అంటువ్యాధి కాదు. దీనికి మూఢనమ్మకాలు లేదా అతీంద్రియ శక్తులతో ఎలాంటి సంబంధం లేదు. సరైన వైద్య చికిత్స, కుటుంబ సభ్యుల సహకారం, సమాజం నుంచి ప్రోత్సాహం ఉంటే మూర్ఛతో బాధపడేవారు కూడా చదువుకోవచ్చు, ఉద్యోగాలు చేయవచ్చు, కుటుంబాలను ఏర్పరచుకోవచ్చు, సాధారణ జీవితాన్ని గడపవచ్చు.
మూర్ఛ దాడి వచ్చినప్పుడు ఏం చేయాలి?
మూర్ఛ వ్యాధిపై అవగాహన అంటే లక్షణాలను గుర్తించడమే కాదు, అత్యవసర సమయంలో ఎలా స్పందించాలో తెలుసుకోవడం కూడా. ఎవరికైనా మూర్ఛ దాడి వచ్చినప్పుడు ముందుగా ఆందోళన చెందకుండా ప్రశాంతంగా ఉండాలి. చుట్టుపక్కల గాయాలు కలిగించే వస్తువులను తొలగించి, తలకు మృదువైన వస్తువును ఆధారంగా ఉంచాలి. సాధ్యమైనప్పుడు వ్యక్తిని పక్కకు తిప్పి పడుకోబెట్టాలి.
మూర్ఛ దాడి సమయంలో వారి కదలికలను బలవంతంగా ఆపే ప్రయత్నం చేయకూడదు. నోటిలో చెంచా, గుడ్డ, వేళ్లు లేదా మరే ఇతర వస్తువునూ పెట్టకూడదు. దాడి ఎంతసేపు కొనసాగుతుందో గమనిస్తూ, వ్యక్తి సాధారణ స్థితికి వచ్చే వరకు దగ్గరగా ఉండాలి.
మూర్ఛ దాడి ఐదు నిమిషాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువసేపు కొనసాగినా, మొదటి దాడి నుంచి కోలుకోకముందే మరోసారి దాడి వచ్చినా, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది ఎదురైనా లేదా జీవితంలో మొదటిసారిగా మూర్ఛ దాడి వచ్చినా వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందాలి.
భయాన్ని కాదు.. అవగాహనను పెంచుకుందాం
హైదరాబాద్లో వైద్య సేవలు మరింత విస్తరిస్తున్న నేపథ్యంలో మూర్ఛ వంటి నాడీ సంబంధిత వ్యాధులపై ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. లక్షణాలను ముందుగానే గుర్తించడం, న్యూరాలజిస్ట్ను సంప్రదించడం, సూచించిన చికిత్సను క్రమం తప్పకుండా కొనసాగించడం ద్వారా బాధితుల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచవచ్చు.
మూర్ఛ వ్యాధి ఒక వ్యక్తి జీవితాన్ని నిర్వచించకూడదు. వారి ఆశయాలకు అడ్డంకిగా మారకూడదు. వ్యాధి ఉందనే కారణంతో వారిని సమాజానికి దూరం చేయకూడదు. సరైన వైద్య చికిత్స, కుటుంబ సహకారం, సామాజిక మద్దతు ఉంటే వారు కూడా ఆత్మవిశ్వాసంతో, సంపూర్ణమైన జీవితాన్ని గడపగలరు.
ఈ జాతీయ మూర్ఛ వ్యాధి దినోత్సవం మనకు ఇచ్చే సందేశం ఒక్కటే.. మూర్ఛ వచ్చిన వ్యక్తికి కావాల్సింది వైద్య సహాయం.. వివక్ష కాదు. భయం కాదు.. అవగాహన కావాలి.
డాక్టర్ బి. సంతోష్ కుమార్ , సీనియర్ కన్సల్టెంట్, న్యూరాలజీ - స్టార్ హాస్పిటల్స్, నానక్రామ్గూడ